13. Gahapativaggo – Phẩm Gia Chủ – The Householder

1) Một thời Thế Tôn ở tại Vesālī, rừng Ðại Lâm, tại Trùng Các giảng đường.

2) Rồi gia chủ Ugga, người Vesālī, đi đến Thế Tôn...

1) On one occasion the Blessed One was dwelling at Vesālı̄ in the Great Wood in the Hall with the Peaked Roof.

Then the householder Ugga of Vesālı̄ approached the Blessed One …

3) Ngồi xuống một bên, gia chủ Ugga, người Vesālī, bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, một số loài hữu tình ngay trong hiện tại không được hoàn toàn tịch tịnh (parinibbāyanti). Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, một số loài hữu tình ngay trong hiện tại được hoàn toàn tịch tịnh? (59)

1) Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Vajji tại làng Hatthi.

2) Rồi gia chủ Ugga, người làng Hatthi, đi đến Thế Tôn...

3) Ngồi xuống một bên, gia chủ Ugga, người làng Hatthi, bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, có một số loài hữu tình ngay trong hiện tại không được hoàn toàn tịch tịnh? Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, một số loài hữu tình ngay trong hiện tại được hoàn toàn tịch tịnh?

1) Một thời Thế Tôn ở tại Nāḷanda, tại rừng Pāvārikamba.

2) Rồi gia chủ Upāli đi đến Thế Tôn...

3) Ngồi xuống một bên, gia chủ Upāli bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, một số loài hữu tình ngay trong hiện tại không được hoàn toàn tịch tịnh? Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, một số loài hữu tình ngay trong hiện tại được hoàn toàn tịch tịnh?...

3) Ngồi xuống một bên, vua Udena thưa với Tôn giả Piṇḍolabhāradvāja:

-- Thưa Bhāradvāja, do nhân gì, do duyên gì, những Tỷ-kheo trẻ tuổi này, còn non trẻ, tóc đen nhánh, đầy đủ với tuổi trẻ hiền thiện, trong lúc tuổi còn thanh xuân lại không tham nhiễm dục vọng, thực hành Phạm hạnh hoàn toàn thanh tịnh cho đến trọn đời, và sống toàn thời gian một cách hoàn mãn (addhānaṃ āpādentī)?

— “Master Bhāradvāja, what is the cause and reason why these young bhikkhus, lads with black hair, endowed with the blessing of youth, in the prime of life, who have not dallied with sensual pleasures, lead the complete and pure holy life all their lives and maintain it continuously?” (118)

1) Một thời Thế Tôn trú ở Rājagaha (Vương Xá), tại Veḷuvana (Trúc Lâm), chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Rồi Soṇa, con người gia chủ Soṇa, đi đến Thế Tôn...

3) Ngồi xuống một bên, Soṇa, con người gia chủ, bạch Thế Tôn:

-- Do nhân gì, do duyên gì, bạch Thế Tôn, ở đây, một số loài hữu tình, ngay trong hiện tại, không được hoàn toàn tịch tịnh? Do nhân gì, do duyên gì, ở đây, một số loài hữu tình, ngay trong hiện tại được hoàn toàn tịch tịnh? (... Giống như kinh trước...)

1) Một thời Tôn giả Ānanda trú ở Kosambi, tại vườn Ghosita.

2) Rồi gia chủ Ghosita đi đến Tôn giả Ānanda...

1) On one occasion the Venerable Ānanda was dwelling at Kosambı̄ in Ghosita’s Park.

2) Then the householder Ghosita approached the Venerable Ānanda …

3) Ngồi xuống một bên, gia chủ Ghosita thưa với Tôn giả Ānanda:

-- "Sai biệt về giới, sai biệt về giới", thưa Tôn giả Ānanda, được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào, thưa Tôn giả, Thế Tôn nói đến sai biệt về giới?

3) and said to him: [114]

— “Venerable Ānanda, it is said, ‘diversity of elements, diversity of elements.’ (122) In what way, venerable sir, has the diversity of elements been spoken of by the Blessed One?”

5) Này Gia chủ, khi nào nhĩ giới...

6) Này Gia chủ, khi nào tỷ giới...

1) Một thời Tôn giả Mahā Kaccāna trú giữa dân chúng Avantī, tại Kuraraghara, trong một hang núi.

2) Rồi gia chủ Hāliddakāni đi đến Tôn giả Mahā Kaccāna...

1) Thus, have I heard. On one occasion the Venerable Mahākaccāna was dwelling among the people of Avantı̄ on Mount Papāta at Kuraraghara.

2) Then the householder Hāliddakāni approached the Venerable Mahākaccāna …

3) Ngồi xuống một bên, gia chủ Hāliddakāni thưa với Tôn giả Mahā Kaccāna:

-- Thưa Tôn giả, Thế Tôn nói như sau: "Do duyên sai biệt về giới khởi lên sai biệt về xúc. Do duyên sai biệt về xúc khởi lên sai biệt về thọ". Như thế nào, thưa Tôn giả, do duyên sai biệt về giới khởi lên sai biệt về xúc; do duyên sai biệt về xúc khởi lên sai biệt về thọ? (63)

— “Venerable sir, it was said by the Blessed One: ‘It is in dependence on the diversity of elements that there arises the diversity of contacts; in dependence on the diversity of contacts that there arises the diversity of feelings.’ (125) How is this so, venerable sir?”

1) Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Bhagga, tại núi Sumsumāra, rừng Bhesakalā, vườn Lộc Uyển.

2) Rồi gia chủ Nakulapitā...

3) Ngồi xuống một bên, gia chủ Nakulapitā bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, có một số loài hữu tình, ngay trong hiện tại không được hoàn toàn tịch tịnh? Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, ở đây, có một số loài hữu tình, ngay trong hiện tại được hoàn toàn tịch tịnh?

3) Rồi Tôn giả Mahā Kaccāna từ trong nhà bước ra và nói với các thanh niên ấy:

-- Này các Thanh niên, chớ có làm ồn. Ta sẽ thuyết pháp cho các Ông.

Khi nghe nói vậy, các thanh niên đều im lặng.

3) Then the Venerable Mahākaccāna came out of his dwelling and said to those brahmin youths:

— “Don’t make any noise, boys. I will speak to you on the Dhamma.” When this was said, those youths became silent.

♦ “sīluttamā pubbatarā ahesuṃ,

♦ te brāhmaṇā ye purāṇaṃ saranti.

♦ guttāni dvārāni surakkhitāni,

♦ ahesuṃ tesaṃ abhibhuyya kodhaṃ.

1) “Those men of old who excelled in virtue,

Those brahmins who recalled the ancient rules,

Their sense doors guarded, well protected,

Dwelt having vanquished wrath within.

♦ “dhamme ca jhāne ca ratā ahesuṃ,

♦ te brāhmaṇā ye purāṇaṃ saranti.

♦ ime ca vokkamma japāmaseti,

♦ gottena mattā visamaṃ caranti.

2) They took delight in Dhamma and meditation, (131)

Those brahmins who recalled the ancient rules.

“But these have fallen, claiming ‘We recite.’

Puffed up by clan, faring unrighteously,

♦ “kodhābhibhūtā puthuattadaṇḍā {kodhābhibhūtāsuputhuttadaṇḍā (syā. kaṃ. ka.)},

♦ virajjamānā sataṇhātaṇhesu.

♦ aguttadvārassa bhavanti moghā,

♦ supineva laddhaṃ purisassa vittaṃ.

♦ “anāsakā thaṇḍilasāyikā ca.

3) Overcome by anger, armed with diverse weapons,

They molest both frail and firm.

“For one with sense doors unguarded

[All the vows he undertakes] are vain.

♦ pāto sinānañca tayo ca vedā.

♦ “kharājinaṃ jaṭāpaṅko, mantā sīlabbataṃ tapo.

♦ kuhanā vaṅkadaṇḍā ca, udakācamanāni ca.

♦ “vaṇṇā ete brāhmaṇānaṃ, katā kiñcikkhabhāvanā.

4) Just like the wealth a man gains in a dream: [118]

Fasting and sleeping on the ground,

Bathing at dawn, [study of] the three Vedas,

♦ cittañca susamāhitaṃ, vippasannamanāvilaṃ.

♦ akhilaṃ sabbabhūtesu, so maggo brahmapattiyā”ti.

5) Rough hides, matted locks, and dirt;

Hymns, rules and vows, austerities,

Hypocrisy, bent staffs, ablutions:

These emblems of the brahmins

Are used to increase their worldly gains. (132)

6) “A mind that is well concentrated,
Clear and free from blemish,

Tender towards all sentient beings—

That is the path for attaining Brahmā.”

5) Rồi các thanh niên ấy, tức giận và không vui, đi đến Bà-la-môn Lohicca; sau khi đến, thưa với Bà-la-môn Lohicca:

-- Mong Tôn giả biết rằng, Sa-môn Mahā Kaccāna đang một mạch chỉ trích và mạ lị thần chú (mante) của các Bà-la-môn.

Khi nghe nói vậy, Bà-la-môn Lohicca tức giận và không vui.

5) Then those brahmin youths, angry and displeased, approached the brahmin Lohicca and told him:

— “See now, sir, you should know that the ascetic Mahākaccāna categorically denigrates and scorns the hymns of the brahmins.”

When this was said, the brahmin Lohicca was angry and displeased.

8) Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Lohicca nói với Tôn giả Mahā Kaccāna:

-- Tôn giả Kaccāna, có phải có một số đông đệ tử của chúng tôi, những thanh niên Bà-la-môn lượm củi đã đến đây?

-- Này Bà-la-môn, một số đông đệ tử của Ông, những thanh niên Bà-la-môn lượm củi có đến tại đây.

-- Thưa Tôn giả Kaccāna, Tôn giả có nói chuyện với những thanh niên Bà-la-môn ấy không?

-- Này Bà-la-môn, tôi có nói chuyện với những thanh niên Bà-la-môn ấy.

-- Như thế nào là câu chuyện giữa Tôn giả Kaccāna với những thanh niên Bà-la-môn ấy?

-- Này Bà-la-môn, như thế nầy là câu chuyện giữa tôi và các thanh niên Bà-la-môn ấy:

8) and said to him:

— “Master Kaccāna, did a number of brahmin youths, my students, come this way while collecting firewood?”

— “They did, brahmin.”

— “Did Master Kaccāna have any conversation with them?”

— “I did have a conversation with them, brahmin.”

— “What kind of conversation did you have with them, Master Kaccāna?”

“The conversation I had with those youths was like this:

♦ “sīluttamā pubbatarā ahesuṃ,

♦ te brāhmaṇā ye purāṇaṃ saranti.

1) “‘Those men of old who excelled in virtue,
Those brahmins who recalled the ancient rules, …

Tender towards all sentient beings—

That is the path for attaining Brahmā.’

♦ akhilaṃ sabbabhūtesu,

♦ so maggo brahmapattiyā”ti.

“acchariyaṃ, bho kaccāna; abbhutaṃ, bho kaccāna! yāvañcidaṃ bhotā kaccānena aguttadvārova samāno aguttadvāroti akkhāto.

♦ “‘guttadvāro’ti bhavaṃ kaccāno āha. kittāvatā nu kho, bho kaccāna, guttadvāro hotī”ti?

17) “It is wonderful, Master Kaccāna! It is amazing, Master Kaccāna! How Master Kaccāna has declared one whose sense doors are actually unguarded to be one ‘with sense doors unguarded’! But Master Kaccāna said ‘with sense doors guarded.’ In what way, Master Kaccāna, is one ‘with sense doors guarded’?”

5) -- Vậy này Thanh niên, hãy nhân danh ta, mời Sa-môn Udāyi ngày mai đến dùng cơm.

-- Thưa vâng, Tôn giả.

Thanh niên Bà-la-môn ấy vâng đáp nữ Bà-la-môn thuộc dòng họ Verahaccāni, đi đến Tôn giả Udāyi; sau khi đến thưa với Tôn giả Udāyi:

-- Tôn giả Udāyi, hãy nhận đạo sư phí của chúng tôi là buổi cơm ngày mai từ nữ Bà-la-môn thuộc dòng họ Verahaccāni.

Tôn giả Udāyi im lặng nhận lời.

5) — “In that case, young man, invite the ascetic Udāyı̄ in my name for tomorrow’s meal.”

— “Yes, madam,” the youth replied.

Then he went to the Venerable Udāyı̄ and said to him:

— “Let Master Udāyı̄ consent to accept tomorrow’s meal from our revered teacher, (134) the brahmin lady of the Verahaccāni clan.”

The Venerable Udāyı̄ consented by silence.

8) Rồi nữ Bà-la-môn thuộc dòng họ Verahaccāni sau khi thấy Tôn giả Udāyi đã dùng cơm xong, tay đã rút lui khỏi bát, liền mang dép, ngồi trên chỗ ngồi cao, trùm đầu, và thưa với Tôn giả Udāyi:

-- Này Sa-môn, hãy thuyết pháp.

-- Này Chị, thời gian ấy sẽ đến.

Nói xong, Tôn giả Udāyi từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi.

8) When the Venerable Udāyı̄ had finished eating and had put away his bowl, (135) the brahmin lady put on her sandals, sat down on a high seat, covered her head, and told him:

— “Preach the Dhamma, ascetic.” Having said,

— “There will be an occasion for that, sister,” he rose from his seat and departed. (136)

13) -- Vậy, này Thanh niên Bà-la-môn, hãy nhân danh ta, ngày mai mời Sa-môn Udāyi đến dùng cơm.

-- Thưa vâng, nữ Tôn giả.

Thanh niên Bà-la-môn ấy vâng đáp nữ Bà-la-môn thuộc dòng họ Verahaccāni, đi đến Tôn giả Udāyi; sau khi đến, nói với Tôn giả Udāyi:

-- Tôn giả Udāyi, hãy chấp nhận đạo sư phí của chúng tôi là buổi cơm ngày mai từ nữ Bà-la-môn thuộc dòng họ Verahaccāni.

Tôn giả Udāyi im lặng nhận lời.

13-15) “In that case, young man, invite the ascetic Udāyı̄ in my name for tomorrow’s meal.”

— “Yes, madam,” he replied.

Then he went to the Venerable Udāyı̄ … (all as above) …

— “Magnificent, venerable sir! Magnificent, venerable sir!

The Dhamma has been made clear in many ways by Master Udāyı̄ … (as in §127) …

♦ gahapativaggo terasamo.

♦ tassuddānaṃ —

♦ vesālī vajji nāḷandā, bhāradvāja soṇo ca ghosito.

♦ hāliddiko nakulapitā, lohicco verahaccānīti.