10. Yakkhasaṃyuttaṃ – Tương Ưng Dạ Xoa – Connected Discourses with Yakkhas

♦ 235. evaṃ me sutaṃ — ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati indakūṭe pabbate, indakassa yakkhassa bhavane. atha kho indako yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi —

♦ “rūpaṃ na jīvanti vadanti buddhā, kathaṃ nvayaṃ vindatimaṃ sarīraṃ.

♦ kutassa aṭṭhīyakapiṇḍameti, kathaṃ nvayaṃ sajjati gabbharasmin”ti.

1) Một thời Thế Tôn trú ở Rājagaha (Vương Xá), núi Indakūṭa, tại trú xứ của Dạ-xoa Indaka.

2) Rồi Dạ-xoa Indaka đi đến Thế Tôn, sau khi đến nói lên những bài kệ với Thế Tôn:

Chư Phật, Ngài dạy rằng,
Sắc không phải sinh mạng,
Vậy sao sinh mạng này,
Lại có trong thân này?
Từ đâu xương thịt đến,
Trong thân thể hiện tại?
Làm sao sinh mạng này,
Gá dính trong thai tạng?

1-2) Thus have I heard. On one occasion the Blessed One was dwelling at Rājagaha on Mount Inda’s Peak, the haunt of the yakkha Indaka. (558)

Then the yakkha Indaka approached the Blessed One and addressed him in verse:

802. “As the Buddhas say that form is not the soul,

How then does one obtain this body?

From where do one’s bones and liver come?

How is one begotten in the womb?” (559)

♦ “paṭhamaṃ kalalaṃ hoti, kalalā hoti abbudaṃ.

♦ abbudā jāyate pesi, pesi nibbattatī ghano.

♦ ghanā pasākhā jāyanti, kesā lomā nakhāpi ca.

♦ “yañcassa bhuñjatī mātā, annaṃ pānañca bhojanaṃ.

♦ tena so tattha yāpeti, mātukucchigato naro”ti.

3) (Thế Tôn):

Trước tiên, Kalala,
Rồi từ Kalala,
Abbuda có mặt.
Rồi từ Abbuda,
Pesī (thịt mềm) được sanh ra.
Pesī sinh Ghana (thịt cứng),
Rồi đến Pasākha (chi tiết),
Tóc, lông và các móng,
Tiếp tục được sanh ra.
Những gì người mẹ ăn,
Ðồ ăn, đồ uống nào,
Con người trong bụng mẹ,
Ở đấy, lấy nuôi dưỡng.

3) [The Blessed One:]

803. “First there is the kalala;

From the kalala comes the abbuda;

From the abbuda the pesī is produced;

From the pesī the ghana arises;

From the ghana emerge the limbs,

The head-hair, body-hair, and nails. <444>

804. And whatever food the mother eats—

The meals and drink that she consumes—

By this the being there is maintained,

The person inside the mother’s womb.” (560)

♦ 236. ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. atha kho sakkanāmako yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi —

♦ “sabbaganthappahīnassa, vippamuttassa te sato.

♦ samaṇassa na taṃ sādhu, yadaññamanusāsasī”ti {yadaññamanusāsatīti (sī. syā. kaṃ. pī.)}.

1) Một thời, Thế Tôn trú ở Rājagaha (Vương Xá) trên núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu).

2) Rồi Dạ-xoa tên Sakka đi đến Thế Tôn, sau khi đến nói lên những bài kệ với Thế Tôn:

Thật không tốt lành gì,
Một Sa-môn như Ngài,
Ðã đoạn mọi triền phược,
Ðã sống chơn giải thoát,
Lại tiếp tục giảng dạy,
Những kẻ khác tu học.

1-2) On one occasion the Blessed One was dwelling at Rājagaha on Mount Vulture Peak.

Then the yakkha Sakkanāmaka approached the Blessed One and addressed him in verse:

805. “Having abandoned all the knots

As one fully released,

It isn’t good for you, an ascetic,

To be instructing others.” (561)

♦ “yena kenaci vaṇṇena, saṃvāso sakka jāyati.

♦ na taṃ arahati sappañño, manasā anukampituṃ.

♦ “manasā ce pasannena, yadaññamanusāsati.

♦ na tena hoti saṃyutto, yānukampā {sānukampā (sī. pī.)} anuddayā”ti.

3) (Thế Tôn):

Này Dạ-xoa Sakka,
Dầu vì lý do gì,
Loài Người sống chung nhau,
Không một lý do nào,
Xứng đáng bậc trí tuệ,
Với lòng từ lân mẫn,
Nếu với tâm tín thành,
Giảng dạy những người khác,
Do vậy không hệ lụy,
Vì lòng từ lân mẫn.

3) [The Blessed One:]

806. “If, O Sakka, for some reason

Intimacy with anyone should arise,

The wise man ought not to stir his mind

With compassion towards such a person.

807. “But if with a mind clear and pure

He gives instructions to others,

He does not become fettered

By his compassion and sympathy.” (562) [207]

1) Một thời Thế Tôn ở Gayā, trên hòn đá Ṭaṅkita tại trú xứ của Dạ-xoa Sūciloma.

2) Lúc bấy giờ, Dạ-xoa Khara và Dạ-xoa Sūciloma đi ngang qua, không xa Thế Tôn bao nhiêu.

3) Rồi Dạ-xoa Khara nói với Dạ-xoa Sūciloma:

-- Ðây là một Sa-môn.

4) -- Ðây không phải Sa-môn. Ðây là Sa-môn giả. Hay ít nhất cho đến khi ta biết được Sa-môn hay Sa-môn giả.

1-4) On one occasion the Blessed One was dwelling at Gayā at the Ṭaṅkita Bed, the haunt of the yakkha Sūciloma. (563)

Now on that occasion the yakkha Khara and the yakkha Sūciloma were passing by not far from the Blessed One.

Then the yakkha Khara said to the yakkha Sūciloma:

–“That is an ascetic.”

— “That is not an ascetic; that is a sham ascetic. (564) I’ll soon find out whether he is an ascetic or a sham ascetic.”

5) Rồi Dạ-xoa Sūciloma (1) đi đến Thế Tôn, sau khi đến liền nghiêng thân về phía Thế Tôn.

6) Thế Tôn liền tránh né thân của mình.

7) Dạ-xoa Sūciloma nói với Thế Tôn: -- Có phải Sa-môn sợ ta?

8) -- Này Hiền giả, Ta không sợ Ông. Nhưng xúc chạm với Ông là điều đáng ghét (pāpaka).

5-8) Then the yakkha Sūciloma approached the Blessed One and bent over the Blessed One.

The Blessed One drew back.

Then the yakkha Sūciloma said to the Blessed One:

–“Are you afraid of me, ascetic?”

–“I’m not afraid of you, friend. It is just that your touch is evil.” (565) <446>

pañhaṃ taṃ, samaṇa pucchissāmi. sace me na byākarissasi, cittaṃ vā te khipissāmi, hadayaṃ vā te phālessāmi, pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya {pāraṃ gaṅgāya (ka.)} khipissāmī”ti. “na khvāhaṃ taṃ, āvuso, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yo me cittaṃ vā khipeyya hadayaṃ vā phāleyya pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipeyya; api ca tvaṃ, āvuso, puccha yadā kaṅkhasī”ti. atha kho sūcilomo yakkho bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi — ( ) {(atha kho sūcilomo yakkho bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi.) (sī.)}

♦ “rāgo ca doso ca kutonidānā,

♦ aratī ratī lomahaṃso kutojā.

♦ kuto samuṭṭhāya manovitakkā,

♦ kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.

9) -- Này Sa-môn, ta sẽ hỏi Ông một câu. Nếu Ông không trả lời ta được, ta sẽ làm tâm Ông điên loạn, hay ta làm Ông bể tim, hay nắm lấy chân, ta sẽ quăng Ông qua bờ bên kia sông Hằng.

10) -- Này Hiền giả, ở thế giới chư Thiên, Ma giới hay Phạm thiên giới, với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, với chư Thiên và loài Người, Ta không thấy một ai có thể làm tâm Ta điên loạn, hay làm bể tim Ta, hay nắm lấy chân Ta, quăng Ta qua bờ bên kia. Tuy vậy, này Hiền giả, hãy hỏi đi như Ông muốn.

11) (Dạ-xoa):

Tham dục và sân hận,
Do nhân gì sanh khởi?
Bất mãn và thỏa mãn,
Sợ hãi từ đâu sanh?
Từ đâu được khởi lên,
Các tư tưởng, tư duy,
Như quạ được bầy trẻ, (2)
Thả bay rồi kéo lại?

9-11) “I’ll ask you a question, ascetic. If you won’t answer me, I’ll drive you insane or I’ll split your heart or I’ll grab you by the feet and hurl you across the Ganges.”

–“I do not see anyone in this world, friend, with its devas, Māra, and Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, its devas and humans, who could drive me insane or split my heart or grab me by the feet and hurl me across the Ganges. But ask whatever you want, friend.”

808. “What is the source of lust and hatred?

Whence spring discontent, delight, and terror?

Having arisen from what do the mind’s thoughts

[Toss one around] as boys toss up a crow?” (566) <447>

♦ “rāgo ca doso ca itonidānā,

♦ aratī ratī lomahaṃso itojā.

♦ ito samuṭṭhāya manovitakkā,

♦ kumārakā dhaṅkamivossajanti.

♦ “snehajā attasambhūtā, nigrodhasseva khandhajā.

♦ puthū visattā kāmesu, māluvāva vitatā {vitthatā (syā. kaṃ.)} vane.

♦ “ye naṃ pajānanti yatonidānaṃ,

♦ te naṃ vinodenti suṇohi yakkha.

♦ te duttaraṃ oghamimaṃ taranti,

♦ atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyā”ti.

12) (Thế Tôn):

Tham dục và sân hận,
Do nhân này sanh khởi,
Bất mãn và thỏa mãn,
Sợ hãi từ đây sanh.
Từ đây được khởi lên,
Các tư tưởng, tư duy,
Như quạ được bầy trẻ,
Thả bay rồi kéo lại.
Chính do tham ái sanh,
Chính do tự ngã sanh.
Như cây nigroda (cây bàng),
Do từ thân cây sanh.
Phàm phu bám ác dục,
Như cây leo khắp rừng.
Những ai hiểu biết được,
Do nhân ấy sanh khởi,
Họ diệt trừ nhân ấy.
Hãy nghe, này Dạ-xoa,
Họ vượt bộc lưu này,
Bộc lưu thật khó vượt,
Từ trước chưa vượt qua,
Không còn phải tái sanh.

12) [The Blessed One:]

809. “Lust and hatred have their source here;

From this spring discontent, delight, and terror;

Having arisen from this, the mind’s thoughts

[Toss one around] as boys toss up a crow. (567)

810. “Sprung from affection, arisen from oneself,

Like the trunk-born shoots of the banyan tree;

Manifold, clinging to sensual pleasures,

Like a māluvā creeper stretched across the woods. (568) [208]

811. “Those who understand their source,

They dispel it—listen, O yakkha!—

They cross this flood so hard to cross,

Uncrossed before, for no renewed existence.” (569)

♦ 238. ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu viharati maṇimālike cetiye maṇibhaddassa yakkhassa bhavane. atha kho maṇibhaddo yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi —

♦ “satīmato sadā bhaddaṃ, satimā sukhamedhati.

♦ satīmato suve seyyo, verā ca parimuccatī”ti.

1) Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Magadha, tại điện thờ Maṇimālaka, tại một trú xứ của Dạ-xoa Maṇibhadda.

2) Rồi Dạ-xoa Maṇibhadda đi đến Thế Tôn, sau khi đến, nói lên bài kệ này trước mặt Thế Tôn:

Lành thay, thường chánh niệm,
Nhờ niệm, lạc tăng trưởng.
Có niệm, mai đẹp hơn,
Hận thù được giải thoát.

1-2) On one occasion the Blessed One was dwelling among the Magadhans at the Maṇimālaka Shrine, the haunt of the yakkha Maṇibhadda.

Then the yakkha Maṇibhadda approached the Blessed One and in the Blessed One’s presence recited this verse:

812. “It is always good for the mindful one,

The mindful one thrives in happiness.

It is better each day for the mindful one,

And he is freed from enmity.” (570)

♦ “satīmato sadā bhaddaṃ, satimā sukhamedhati.

♦ satīmato suve seyyo, verā na parimuccati.

♦ “yassa sabbamahorattaṃ {rattiṃ (syā. kaṃ. ka.)}, ahiṃsāya rato mano.

♦ mettaṃ so sabbabhūtesu, veraṃ tassa na kenacī”ti.

3) (Thế Tôn):

Lành thay, thường chánh niệm,
Nhờ niệm, lạc tăng trưởng,
Có niệm, mai đẹp hơn,
Hận thù chưa giải thoát.
Với ai trọn ngày đêm,
Tâm ý lạc, bất hại,
Từ tâm mọi hữu tình,
Vị ấy không thù hận.

3) [The Blessed One:] <448>

813. “It is always good for the mindful one,

The mindful one thrives in happiness.

It is better each day for the mindful one,

But he is not freed from enmity.

814. “One whose mind all day and night

Takes delight in harmlessness,

Who has lovingkindness for all beings—

For him there is enmity with none.” (571)

♦ 239. ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. tena kho pana samayena aññatarissā upāsikāya sānu nāma putto yakkhena gahito hoti. atha kho sā upāsikā paridevamānā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi —

♦ “cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī.

♦ pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.

♦ “uposathaṃ upavasanti, brahmacariyaṃ caranti ye.

♦ na tehi yakkhā kīḷanti, iti me arahataṃ sutaṃ.

♦ sā dāni ajja passāmi, yakkhā kīḷanti sānunā”ti.

♦ “cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī.

♦ pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.

♦ uposathaṃ upavasanti, brahmacariyaṃ caranti ye.

♦ “na tehi yakkhā kīḷanti, sāhu te arahataṃ sutaṃ.

♦ sānuṃ pabuddhaṃ vajjāsi, yakkhānaṃ vacanaṃ idaṃ.

1) Một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthī, Jetavana, tại vườn ông Anāthapiṇḍika.

2) Lúc bấy giờ, Sānu, con một nữ cư sĩ bị Dạ-xoa ám ảnh.

3) Nữ cư sĩ ấy than khóc, ngay lúc ấy nói lên bài kệ này:

Con ta là La-hán,
Ðối với ta là vậy,
Và chính ta được nghe,
Vị La-hán nói vậy.
Nay ta thấy Sānu,
Bị Dạ-xoa ám ảnh.
Ngày mười bốn, mười lăm,
Và ngày tám nửa tháng,
Cả ngày lễ đặc biệt,
Khéo tu tám trai giới,
Tuân trì lễ Bố-tát.
Và chính ta được nghe,
Vị La-hán nói vậy,
Nay ta thấy Sānu,
Bị Dạ-xoa ám ảnh.
Ngày mười bốn, mười lăm,
Và ngày tám nửa tháng,
Cả ngày lễ đặc biệt,
Khéo tu tám trai giới,
Tuân trì lễ Bố-tát.

1-3) On one occasion the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.

Now on that occasion a certain female lay follower had a son named Sānu who had been possessed by a yakkha. (572)

Then that female lay follower, lamenting, on that occasion recited these verses:

816. “With those who lead the holy life, (573)

Who observe the Uposatha days

Complete in eight factors

On the fourteenth or fifteenth,

817. And on the eighths of the fortnight, <449>

And during special periods,

The yakkhas do not sport around:

So I have heard from the arahants.

But now today I see for myself

The yakkhas sporting with Sānu.”

♦ mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho.

♦ “sace ca {saceva (syā. kaṃ. pī. ka.), yañceva (sī.)} pāpakaṃ kammaṃ, karissasi karosi vā.

♦ na te dukkhā pamutyatthi, uppaccāpi palāyato”ti.

♦ “mataṃ vā amma rodanti, yo vā jīvaṃ na dissati.

♦ jīvantaṃ amma passantī, kasmā maṃ amma rodasī”ti.

♦ “mataṃ vā putta rodanti, yo vā jīvaṃ na dissati.

♦ yo ca kāme cajitvāna, punarāgacchate idha.

[The yakkha that has entered Sānu:] [209]

818. “With those who lead the holy life,

Who observe the Uposatha days

Complete in eight factors

On the fourteenth or fifteenth,

819. And on the eighths of the fortnight,

And during special periods,

The yakkhas do not sport around:

What you heard from the arahants is good.

820. “When Sānu has awakened tell him

This injunction of the yakkhas: <450>

Do not do an evil deed

Either openly or in secret.

821. If you should do an evil deed,

Or if you are doing one now,

You won’t be free from suffering

Though you fly up and flee.” (574)

♦ taṃ vāpi putta rodanti, puna jīvaṃ mato hi so.

♦ “kukkuḷā ubbhato tāta, kukkuḷaṃ {kukkuḷe (sī.)} patitumicchasi.

♦ narakā ubbhato tāta, narakaṃ patitumicchasi.

♦ “abhidhāvatha bhaddante, kassa ujjhāpayāmase.

♦ ādittā nīhataṃ {nibbhataṃ (syā. kaṃ. ka.), nibhataṃ (pī. ka.)} bhaṇḍaṃ, puna ḍayhitumicchasī”ti.

4) (Sānu được khỏi ám ảnh):

Này mẹ, người ta khóc,
Là khóc cho người chết,
Hay khóc cho người sống,
Nhưng không được thấy mặt?
Này mẹ, chúng thấy con,
Hiện có mặt đang sống.
Vậy sao mẹ khóc con,
Này người mẹ thân yêu?

4) [Sānu:] (575)

822. “They weep, mother, for the dead

Or for one living who isn’t seen.

When you see, mother, that I’m alive,

Why, O mother, do you weep for me?”

5) (Bà mẹ):

Người ta khóc cho con,
Là khóc cho con chết,
Hay khóc cho con sống,
Nhưng không được thấy mặt.
Ai đã bỏ dục vọng,
Lại trở lui đời này,
Này con, người ta khóc,
Là khóc cho người ấy,
Vì người ấy được xem,
Còn sống cũng như chết.
Nay con được kéo ra,
Khỏi than hừng đỏ rực,
Con còn muốn rơi vào,
Ðống than hồng ấy chăng?
Nay con được thoát ra,
Khỏi địa ngục đau khổ,
Con còn muốn rơi vào,
Cõi địa ngục ấy chăng?
Hãy dong ruổi đời con,
Ta chúc con hạnh phúc,
Hãy sống như thế nào,
Không làm ai bực phiền.
Ðồ vật thoát lửa cháy,
Con muốn đốt lại chăng?

5) [Sānu′s mother:]

823. “They weep, O son, for the dead

Or for one living who isn’t seen;

But when one returns to the home life

After renouncing sensual pleasures,

They weep for this one too, my son,

For though alive he’s really dead. (576)

824. “Drawn out, my dear, from hot embers, <451>

You wish to plunge into hot embers;

Drawn out, my dear, from an inferno,

You wish to plunge into an inferno. (577)

825. “Run forward, good luck be with you!

To whom could we voice our grief?

Being an item rescued from the fire,

You wish to be burnt again.” (578)

♦ 240. ekaṃ samayaṃ āyasmā anuruddho sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. tena kho pana samayena āyasmā anuruddho rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya dhammapadāni bhāsati. atha kho piyaṅkaramātā yakkhinī puttakaṃ evaṃ tosesi —

♦ “mā saddaṃ kari piyaṅkara, bhikkhu dhammapadāni bhāsati.

♦ api {api (sī.)} ca dhammapadaṃ vijāniya, paṭipajjema hitāya no siyā.

♦ “pāṇesu ca saṃyamāmase, sampajānamusā na bhaṇāmase.

♦ sikkhema susīlyamattano {susīlamattano (sī. ka.)}, api muccema pisācayoniyā”ti.

1) Một thời Tôn giả Anuruddha trú ở Sāvatthī, Jetavana, tại vườn ông Anāthapiṇḍika.

2) Lúc bấy giờ Tôn giả Anuruddha thức dậy khi đêm vừa mới sáng, đang tụng đọc pháp cú.

3) Một nữ Dạ-xoa, mẹ của Piyaṅkara dỗ cho con nín như sau:

Này Piyaṅkara,
Chớ có sanh tiếng động,
Vị Tỷ-kheo đang tụng,
Những lời về pháp cú.
Nếu chúng ta biết được,
Học được pháp cú này,
Rồi như pháp hành trì,
Chúng ta được lợi ích.
Không sát hại sanh vật,
Không cố ý nói láo,
Tự học tập giới luật,
Chúng ta thoát ngạ quỷ.

1-3) On one occasion the Venerable Anuruddha was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.

Now on that occasion the Venerable Anuruddha, having risen at the first flush of dawn, was reciting stanzas of Dhamma.

Then the female yakkha Piyaṅkara’s Mother hushed her little child thus: (579)

826. “Do not make a sound, Piyaṅkara,

A bhikkhu recites Dhamma-stanzas <452>

Having understood a Dhamma-stanza,

We might practise for our welfare.

827. “Let us refrain from harming living beings,

Let us not speak a deliberate lie,

We should train ourselves in virtue:

Perhaps we’ll be freed from the goblin realm.”

♦ 241. ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. tena kho pana samayena bhagavā bhikkhū nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. atha kho punabbasumātā yakkhinī puttake evaṃ tosesi —

♦ “tuṇhī uttarike hohi, tuṇhī hohi punabbasu.

♦ yāvāhaṃ buddhaseṭṭhassa, dhammaṃ sossāmi satthuno.

♦ “nibbānaṃ bhagavā āha, sabbaganthappamocanaṃ.

♦ ativelā ca me hoti, asmiṃ dhamme piyāyanā.

♦ “piyo loke sako putto, piyo loke sako pati.

♦ tato piyatarā mayhaṃ, assa dhammassa magganā.

♦ “na hi putto pati vāpi, piyo dukkhā pamocaye.

♦ yathā saddhammassavanaṃ, dukkhā moceti pāṇinaṃ.

♦ “loke dukkhaparetasmiṃ, jarāmaraṇasaṃyute.

♦ jarāmaraṇamokkhāya, yaṃ dhammaṃ abhisambudhaṃ.

♦ taṃ dhammaṃ sotumicchāmi, tuṇhī hohi punabbasū”ti.

♦ “ammā na byāharissāmi, tuṇhībhūtāyamuttarā.

1) Một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthī, Jetavana, tại vườn ông Anāthapiṇḍika.

2) Lúc bấy giờ, Thế Tôn đang thuyết pháp cho chúng Tỷ-kheo về vấn đề liên hệ đến Niết-bàn, tuyên thuyết, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ. Và các Tỷ-kheo ấy chú tâm, chú ý, tập trung mọi tâm tư, lóng tai nghe pháp.

3) Rồi một nữ Dạ-xoa, mẹ Punabbasu dỗ con nín như sau:

Hãy gìn giữ im lặng,
Này Uttarikā!
Hãy gìn giữ im lặng,
Này Punabbasu!
Ðể mẹ được nghe pháp.
Ðạo Sư, tối thượng Phật,
Thế Tôn giảng Niết-bàn,
Thoát ly mọi triền phược,
Mẹ đối với pháp ấy,
Thật cực kỳ ái lạc.
Ðời ái lạc con mình,
Ðời ái lạc chồng mình,
Nhưng đối với đạo pháp,
Mẹ ái lạc nhiều hơn.
Con hay chồng dầu thân,
Không cứu ta thoát khổ,
Không như nghe diệu pháp,
Chúng sanh được thoát khổ.
Trong đau khổ đời sau,
Dính liền già và chết,
Chánh pháp Ngài giác ngộ,
Giải thoát khỏi già chết.
Mẹ muốn nghe pháp ấy
Hãy nín đi con ơi!
Này Punabbasu.

1-3) On one occasion the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. [210]

Now on that occasion the Blessed One was instructing, exhorting, inspiring, and gladdening the bhikkhus with a Dhamma talk concerning Nibbāna. And those bhikkhus were listening to the Dhamma with eager ears, attending to it as a matter of vital concern, applying their whole mind to it.

Then the female yakkha Punabbasu’s Mother hushed her little children thus: (580)

828. “Be quiet, Uttarikā,

Be quiet, Punabbasu!  <453>

I wish to listen to the Dhamma

Of the Teacher, the Supreme Buddha.

829. “When the Blessed One speaks of Nibbāna,

Release from all the knots,

There has arisen within me

Deep affection for this Dhamma.

830 .“In the world one’s own son is dear,

In the world one’s own husband is dear;

But for me the quest for this

Dhamma Has become even dearer than them.

831. “For neither one’s own son nor husband,

Though dear, can release one from suffering

As listening to true Dhamma frees one

From the suffering of living beings. (581)

832. “In this world steeped in suffering,

Fettered by aging and death,

I wish to listen to the Dhamma

That he—the Buddha—fully awakened to,

For freedom from aging and death.

So be quiet, Punabbasu!” (582) <454>

♦ dhammameva nisāmehi, saddhammassavanaṃ sukhaṃ.

♦ saddhammassa anaññāya, ammā dukkhaṃ carāmase.

4) (Punabbasu):

Thưa mẹ, con không nói,
Uttarā nín lặng.
Mẹ hãy lắng nghe pháp,
Nghe pháp được an lạc.
Vì không biết diệu pháp,
Chúng ta trôi sanh tử.
Giữa Nhân, Thiên mù quáng,
Ngài đem cho ánh sáng,
Giác ngộ, thân tối hậu,
Bậc Pháp nhãn thuyết pháp.

4) [Punabbasu:]

833. “Mother dear, I am not talking;

This Uttarā is silent, too.

Pay attention only to the Dhamma,

For listening to true Dhamma is pleasant.

Because we have not known true

Dhamma We’ve been living miserably, mother.

834. “He is the maker of light

For bewildered devas and humans;

Enlightened, bearing his final body,

The One with Vision teaches the Dhamma.”

♦ “esa devamanussānaṃ, sammūḷhānaṃ pabhaṅkaro.

♦ buddho antimasārīro, dhammaṃ deseti cakkhumā”ti.

♦ “sādhu kho paṇḍito nāma, putto jāto uresayo.

♦ putto me buddhaseṭṭhassa, dhammaṃ suddhaṃ piyāyati.

♦ “punabbasu sukhī hohi, ajjāhamhi samuggatā.

♦ diṭṭhāni ariyasaccāni, uttarāpi suṇātu me”ti.

5) (Bà mẹ):

Hữu trí thay, con ta!
Con ta sanh ẵm ngực.
Nay con ta ái lạc,
Tịnh pháp Vô thượng Phật.
Này Punabbasu!
Hãy sống chơn an lạc,
Nay ta được sống lại,
Thấy được chơn Thánh đế,
Này con Uttarā!
Hãy nghe theo lời ta.

5) [Punabbasu’s mother:]

835. “It is good that my son has become so wise,

He whom I bore and nursed at my breast.

My son loves the pure Dhamma

Of the Supremely Enlightened One.

836. “Punabbasu, be happy!

Today I have emerged at last. <455>

Hear me too, O Uttarā:

The noble truths are seen!” (583)

1) Một thời Thế Tôn ở Rājagaha (Vương Xá), tại rừng Sīta.

2) Lúc bấy giờ cư sĩ Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Ðộc) đã đến Rājagaha để làm một vài công việc.

3) Cư sĩ Anāthapiṇḍika được nghe đức Phật đã ra đời và muốn đến yết kiến Thế Tôn.

4) Rồi cư sĩ Anāthapiṇḍika suy nghĩ: "Nay không phải thời để yết kiến Thế Tôn. Ngày mai mới phải thời ta đến yết kiến Thế Tôn". Như vậy với ý nghĩ đi yết kiến đức Phật, ông Anāthapiṇḍika nằm ngủ. Trong đêm, ông ấy thức dậy ba lần, tưởng rằng trời đã sáng.

1-4) On one occasion the Blessed One was dwelling at Rājagaha in the Cool Grove.

Now on that occasion the householder Anāthapiṇḍika had arrived in Rājagaha on some business. (584)

He heard: “A Buddha, it is said, has arisen in the world!” He wanted to go and see the Blessed One immediately, [211] but it occurred to him: “It is not the right time to go and see the Blessed One today. I will go and see the Blessed One early tomorrow morning.”

atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena sivathikadvāraṃ {sīvathikadvāraṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)} tenupasaṅkami. amanussā dvāraṃ vivariṃsu. atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa nagaramhā nikkhamantassa āloko antaradhāyi, andhakāro pāturahosi, bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso udapādi, tatova puna nivattitukāmo ahosi. atha kho sivako {sīvako (sī. pī.)} yakkho antarahito saddamanussāvesi —

♦ “sataṃ hatthī sataṃ assā, sataṃ assatarīrathā.

♦ sataṃ kaññāsahassāni, āmukkamaṇikuṇḍalā.

♦ ekassa padavītihārassa, kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.

♦ “abhikkama gahapati, abhikkama gahapati.

♦ abhikkamanaṃ te seyyo, no paṭikkamanan”ti.

5) Rồi cư sĩ Anāthapiṇḍika đi đến cửa Sivatthika (nghĩa địa), và có những phi nhân mở cửa.

6) Và khi ông ra khỏi thành phố, ánh sáng biến mất và bóng tối hiện ra. Ông sợ hãi, hoảng hốt, lông tóc dựng ngược và muốn đi trở về.

7) Rồi Dạ-xoa Sīvaka ẩn hình, lên tiếng như sau:

Trăm voi và trăm ngựa,
Trăm xe do ngựa kéo,
Cả trăm ngàn thiếu nữ,
Ðược trang sức bông tai,
Không bằng phần mười sáu,
Một bước đi tới này.
Cư sĩ, hãy tiến tới!
Cư sĩ, hãy tiến tới!
Tiến tới, tốt đẹp hơn,
Chớ có lui, thối bước!

5-7) He lay down with his mindfulness directed to the Buddha, and during the night he got up three times thinking it was morning. Then the householder Anāthapiṇḍika approached the gate of the charnel ground. Nonhuman beings opened the gate. <456>

Then, as the householder Anāthapiṇḍika was leaving the city, the light disappeared and darkness appeared. Fear, trepidation, and terror arose in him and he wanted to turn back.

But the yakkha Sīvaka, invisible, made the proclamation: (585)

837. “A hundred [thousand] elephants,

A hundred [thousand] horses,

A hundred [thousand] mule-drawn chariots,

A hundred thousand maidens

Adorned with jewellery and earrings,

Are not worth a sixteenth part

Of a single step forward. (586)

♦ atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa andhakāro antaradhāyi, āloko pāturahosi, yaṃ ahosi bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso, so paṭippassambhi. dutiyampi kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa āloko antaradhāyi, andhakāro pāturahosi, bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso udapādi, tatova puna nivattitukāmo ahosi. dutiyampi kho sivako yakkho antarahito saddamanussāvesi —

♦ “sataṃ hatthī sataṃ assā ... pe ...

♦ kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.

♦ “abhikkama gahapati, abhikkama gahapati.

♦ abhikkamanaṃ te seyyo, no paṭikkamanan”ti.

♦ atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa andhakāro antaradhāyi, āloko pāturahosi, yaṃ ahosi bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso, so paṭippassambhi. tatiyampi kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa āloko antaradhāyi, andhakāro pāturahosi, bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso udapādi, tatova puna nivattitukāmo ahosi. tatiyampi kho sivako yakkho antarahito saddamanussāvesi —

♦ “sataṃ hatthī sataṃ assā ... pe ...

♦ kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.

♦ “abhikkama gahapati, abhikkama gahapati.

♦ abhikkamanaṃ te seyyo, no paṭikkamanan”ti.

8) Rồi với Anāthapiṇḍika, tối tăm biến mất, ánh sáng hiện ra. Và sợ hãi, hốt hoảng, lông tóc dựng ngược đã khởi lên được dịu hẳn xuống.

9) Lần thứ hai... (như trên)...

10) Lần thứ ba, với Anāthapiṇḍika, ánh sáng biến mất, bóng tối hiện ra. Và sợ hãi, hoảng hốt, lông tóc dựng ngược khởi lên. Và Anāthapiṇḍika muốn trở lui. Lần thứ ba, Dạ-xoa Sīvaka ẩn hình lên tiếng như sau :

Trăm voi và trăm ngựa,
Trăm xe do ngựa kéo,
Cả trăm ngàn thiếu nữ,
Ðược trang sức bông tai,
Không bằng phần mười sáu,
Một bước đi tới này.
Cư sĩ, hãy tiến tới!
Cư sĩ, hãy tiến tới!
Tiến tới, tốt đẹp hơn,
Chớ có lui, thối bước!

8-10) “Go forward, householder! Go forward, householder!

Going forward is better for you, not turning back again.”

Then the darkness disappeared and light appeared to the householder Anāthapiṇḍika, and the fear, trepidation, and terror that had arisen in him subsided.

A second time … (verse 838 is included in this repetition) <457> …

A third time the light disappeared and darkness appeared before the householder Anāthapiṇḍika. Fear, trepidation, and terror arose in him and he wanted to turn back. But a third time the yakkha Sīvaka, invisible, made the proclamation:

839. “A hundred [thousand] elephants …

Of a single step forward.

“Go forward, householder! Go forward, householder!

Going forward is better for you, not turning back again.”

♦ atha kho anāthapiṇḍikassa gahapatissa andhakāro antaradhāyi, āloko pāturahosi, yaṃ ahosi bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso, so paṭippassambhi. atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena sītavanaṃ yena bhagavā tenupasaṅkami.

♦ tena kho pana samayena bhagavā rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya abbhokāse caṅkamati. addasā kho bhagavā anāthapiṇḍikaṃ gahapatiṃ dūratova āgacchantaṃ. disvāna caṅkamā orohitvā paññatte āsane nisīdi. nisajja kho bhagavā anāthapiṇḍikaṃ gahapatiṃ etadavoca — “ehi sudattā”ti.

11) Rồi với Anāthapiṇḍika, bóng tối biến mất, ánh sáng hiện ra và sợ hãi, hoảng hốt, lông tóc dựng ngược đã khởi lên được dịu bớt.

12) Rồi Anāthapiṇḍika đi đến rừng Sīta, đi đến Thế Tôn.

13) Lúc bấy giờ Thế Tôn thức dậy vào lúc đêm vừa mãn và đang đi kinh hành ngoài trời.

14) Thế Tôn thấy Anāthapiṇḍika từ xa đi đến, khi thấy vậy, từ chỗ kinh hành đi xuống, và ngồi trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn nói với cư sĩ Anāthapiṇḍika:

-- Hãy đến đây, Sudatta!

11-14) Then the darkness [212] disappeared and light appeared to the householder Anāthapiṇḍika, and the fear, trepidation, and terror that had arisen in him subsided.

Then the householder Anāthapiṇḍika approached the Blessed One in the Cool Grove.

Now on that occasion the Blessed One, having risen at the first flush of dawn, was walking back and forth in the open.

The Blessed One saw the householder Anāthapiṇḍika coming in the distance. He descended from the walkway, sat down in the seat that was prepared, and said to the householder Anāthapiṇḍika:

–“Come, Sudatta.” (587)

atha kho anāthapiṇḍiko gahapati, nāmena maṃ bhagavā ālapatīti, haṭṭho udaggo tattheva bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca — “kacci, bhante, bhagavā sukhamasayitthā”ti?

♦ “sabbadā ve sukhaṃ seti, brāhmaṇo parinibbuto.

♦ yo na limpati kāmesu, sītibhūto nirūpadhi.

♦ “sabbā āsattiyo chetvā, vineyya hadaye daraṃ.

♦ upasanto sukhaṃ seti, santiṃ pappuyya cetasā”ti {cetasoti (sī.)}.

15) Rồi cư sĩ Anāthapiṇḍika nghĩ: "Thế Tôn kêu tên ta", rồi cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và bạch Thế Tôn:

-- Bạch Thế Tôn, Thế Tôn ngủ có an lạc chăng?

(Thế Tôn):

Bà-la-môn tịch tịnh,
Luôn luôn sống an lạc,
Không đèo bồng dục vọng,
Thanh lương, không sanh y,
Mọi ái trước đoạn diệt,
Tâm khổ não điều phục,
Tịch tịnh, sống an lạc,
Tâm tư đạt hòa bình.

15) Then the householder Anāthapiṇḍika, thinking, “The Blessed One has addressed me by my name,” [thrilled and elated], (588) prostrated himself right on the spot with his head at the Blessed One’s feet <458> and said to him:

–“I hope, venerable sir, that the Blessed One slept well.”

[The Blessed One:]

840. “Always indeed he sleeps well,

The brahmin who is fully quenched,

Who does not cling to sensual pleasures,

Cool at heart, without acquisitions.

841. “Having cut off all attachments,

Having removed care from the heart,

The peaceful one sleeps well,

Having attained peace of mind.” (589)

♦ 243. ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. tena kho pana samayena sukkā bhikkhunī mahatiyā parisāya parivutā dhammaṃ deseti. atha kho sukkāya bhikkhuniyā abhippasanno yakkho rājagahe rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ upasaṅkamitvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi —

♦ “kiṃ me katā rājagahe manussā, madhupītāva seyare.

♦ ye sukkaṃ na payirupāsanti, desentiṃ amataṃ padaṃ.

♦ “tañca pana appaṭivānīyaṃ, asecanakamojavaṃ.

♦ pivanti maññe sappaññā, valāhakamiva panthagū”ti {valāhakamivaddhagūti (sī.)}.

1) Một thời Thế Tôn trú ở Rājagaha (Vương Xá), tại Veḷuvana (Trúc Lâm), chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Lúc bấy giờ, Tỷ-kheo-ni Sukkā, có đại chúng đoanh vây, đang thuyết pháp.

3) Rồi một Dạ-xoa có lòng tịnh tín đối với Tỷ-kheo-ni Sukkā, đi từ đường xe này đến đường xe khác, đi từ ngã tư này đến ngã tư khác ở Rājagaha, và ngay lúc ấy, nói lên những bài kệ này:

Này người Vương Xá thành,
Các Người đã làm gì,
Mà nay lại nằm dài,
Như say vì rượu ngọt.
Không hầu hạ Sukkā,
Ðang thuyết pháp bất tử?
Pháp ấy không trở lui, (3)
Cam lồ không lưng vơi. (4)
Ta nghĩ người trí tuệ
Uống nước (cam lồ) ấy,
Chẳng khác một đám mưa,

1-3) On one occasion the Blessed One was dwelling at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrel Sanctuary.

Now on that occasion the bhikkhunī Sukkā, surrounded by a large assembly, was teaching the Dhamma.

Then a yakkha who had full confidence in the bhikkhunī Sukkā, going from street to street and from square to square in Rājagaha, on that occasion recited these verses:

842. “What has happened to these people in Rājagaha? <459>

They sleep as if they’ve been drinking mead.

Why don’t they attend on Sukkā

As she teaches the deathless state? (590)

843. “But the wise, as it were, drink it up—

That [Dhamma] irresistible,

Ambrosial, nutritious—

As travellers do a cloud.” (591)

♦ 244. ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. tena kho pana samayena aññataro upāsako sukkāya bhikkhuniyā bhojanaṃ adāsi. atha kho sukkāya bhikkhuniyā abhippasanno yakkho rājagahe rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ upasaṅkamitvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi —

♦ “puññaṃ vata pasavi bahuṃ, sappañño vatāyaṃ upāsako.

♦ yo sukkāya adāsi bhojanaṃ, sabbaganthehi vippamuttiyā”ti {vippamuttāyāti (syā. kaṃ.)}.

1) Một thời Thế Tôn ở Rājagaha, tại Veḷuvana, chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Lúc bấy giờ, một người cư sĩ đang cúng dường đồ ăn cho Tỷ-kheo-ni Sukkā.

3) Rồi một Dạ-xoa, khởi lòng tịnh tín đối với Tỷ-kheo-ni Sukkā, liền đi từ đường xe này đến đường xe khác, đi từ ngã ba này ba khác ở Rājagaha, ngay lúc ấy nói lên bài kệ này:

Cư sĩ có trí này,
Chắc hưởng nhiều công đức,
Ðã cúng dường món ăn,
Dâng cúng lên Sukkā,
Một vị đã giải thoát,
Tất cả mọi triền phược.

1-3) On one occasion the Blessed One was dwelling at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrel Sanctuary. [213]

Now on that occasion a certain lay follower gave food to the bhikkhunī Sukkā. Then a yakkha who had full confidence in the bhikkhunī Sukkā, going from street to street and from square to square in Rājagaha, on that occasion recited this verse:

844. “He has engendered much merit—

Wise indeed is this lay follower,

Who just gave food to Sukkā, <460>

One released from all the knots.” (592)

♦ 245. evaṃ me sutaṃ — ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. tena kho pana samayena aññataro upāsako cīrāya {cirāya (ka.)} bhikkhuniyā cīvaraṃ adāsi. atha kho cīrāya bhikkhuniyā abhippasanno yakkho rājagahe rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ upasaṅkamitvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi —

♦ “puññaṃ vata pasavi bahuṃ, sappañño vatāyaṃ upāsako.

♦ yo cīrāya adāsi cīvaraṃ, sabbayogehi vippamuttiyā”ti {vippamuttāyāti (syā. kaṃ.)}.

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Rājagaha (Vương Xá), tại Veḷuvana (Trúc Lâm), chỗ nuôi dưỡng các con sóc.

2) Lúc bấy giờ, một cư sĩ dâng y cúng dường Tỷ-kheo-ni Cīrā.

3) Rồi một Dạ-xoa, khởi lòng tịnh tín đối với Tỷ-kheo-ni Cīrā, liền đi từ đường xe này đến đường xe khác, từ ngã ba này đến ngã ba khác tại thành Vương Xá, ngay lúc ấy nói lên bài kệ này:

Cư sĩ có trí này,
Chắc hưởng nhiều công đức,
Ðã cúng dường tấm y,
Dâng cúng lên Cīrā,
Một vị đã giải thoát,
Tất cả mọi khổ ách.

1-3) On one occasion the Blessed One was dwelling at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrel Sanctuary.

Now on that occasion a certain lay follower gave a robe to the bhikkhunī Cīrā. Then a yakkha who had full confidence in the bhikkhunī Cīrā, going from street to street and from square to square in Rājagaha, on that occasion recited this verse:

845. “He has engendered much merit—

Wise indeed is this lay follower,

Who just gave a robe to Cīrā,

One released from all the bonds.”

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Āḷavī, tại trú xứ của Dạ-xoa Āḷavakka.

2) Rồi Dạ-xoa Āḷavaka nói với Thế Tôn:

-- Này Sa-môn, hãy đi ra!

-- Lành thay, Hiền giả.

Thế Tôn nói và đi ra.

-- Này Sa-môn, hãy đi vào.

-- Lành thay, Hiền giả.

Thế Tôn nói và đi vào.

1-2) Thus have I heard.

On one occasion the Blessed One was dwelling at Āḷavī, the haunt of the yakkha Āḷavaka. (593)

Then the yakkha Āḷavaka approached the

Blessed One and said to him:

–“Get out, ascetic!” <461>

–“All right, friend,” the Blessed One said, and he went out. (594)

— “Come in, ascetic.”

— “All right, friend,” the Blessed One said, and he went in.

3) Lần thứ hai, Dạ-xoa Āḷavaka nói với Thế Tôn:

-- Này Sa-môn, hãy đi ra.

-- Lành thay, Hiền giả.

Thế Tôn nói và đi ra.

-- Này Sa-môn, hãy đi vào.

-- Lành thay, Hiền giả.

Thế Tôn nói và đi vào.

4) Lần thứ ba, Dạ-xoa Āḷavika nói với Thế Tôn:

-- Này Sa-môn, hãy đi ra.

-- Lành thay, Hiền giả.

Thế Tôn nói và đi ra.

-- Này Sa-môn, hãy đi vào.

-- Lành thay, Hiền giả.

Thế Tôn nói và đi vào.

5) Lần thứ tư, Dạ-xoa Āḷavika nói với Thế Tôn:

-- Này Sa-môn, hãy đi ra.

6) -- Này Hiền giả, Ta không đi ra. Hãy làm gì Ông nghĩ là phải làm.

3-6) A second time … [214] A third time the yakkha Āḷavaka said to the Blessed One: –“Get out, ascetic!”

–“All right, friend,” the Blessed One said, and he went out.

–“Come in, ascetic.”

–“All right, friend,” the Blessed One said, and he went in.

A fourth time the yakkha Āḷavaka said to the Blessed One:

–“Get out, ascetic.”

–“I won’t go out, friend. Do whatever you have to do.”

“pañhaṃ taṃ, samaṇa, pucchissāmi. sace me na byākarissasi, cittaṃ vā te khipissāmi, hadayaṃ vā te phālessāmi, pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipissāmī”ti. “na khvāhaṃ taṃ, āvuso, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, ye me cittaṃ vā khipeyya hadayaṃ vā phāleyya, pādesu vā gahetvā pāragaṅgāya khipeyya. api ca tvaṃ, āvuso, puccha yadā kaṅkhasī”ti {(atha kho āḷavako yakkho bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi.) (sī.)}.

♦ “kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, kiṃsu suciṇṇaṃ sukhamāvahāti.

♦ kiṃsu have sādutaraṃ rasānaṃ, kathaṃjīviṃ jīvitamāhu seṭṭhan”ti.

7) -- Này Sa-môn, ta sẽ hỏi Ông một câu hỏi. Nếu Ông không trả lời ta được, ta sẽ làm tâm Ông điên loạn, hay ta làm Ông bể tim, hay nắm lấy chân, ta sẽ quăng Ông qua bờ bên kia sông Hằng.

8) -- Này Hiền giả, Ta không thấy một ai, ở thế giới chư Thiên, Ma giới hay Phạm thiên giới, với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, với chư Thiên và loài Người có thể làm tâm Ta điên loạn, hay làm bể tim Ta hay nắm lấy chân, quăng Ta qua bờ bên kia sông Hằng. Tuy vậy, này Hiền giả, hãy hỏi đi như Ông muốn.

9) (Dạ-xoa):

Cái gì đối người đời,
Là tài sản tối thượng?
Cái gì khéo hành trì,
Ðem lại chơn an lạc?
Cái gì giữa các vị,
Là vị ngọt tối thượng?
Phải sống như thế nào,
Ðược gọi sống tối thượng?

7-9) “I’ll ask you a question, ascetic. If you won’t answer me, I’ll drive you insane or I’ll split your heart or I’ll grab you by the feet and hurl you across the Ganges.” (595)

“I do not see anyone in this world, friend, with its devas, Māra, and Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, its devas and humans, who could drive me insane or split my heart or grab me by the feet and hurl me across the Ganges. But ask whatever you want, friend.” (596)

[Āḷavaka:] <462>

846. “What here is a man’s best treasure?

What practised well brings happiness?

What is really the sweetest of tastes?

How lives the one who they say lives best?”

♦ “saddhīdha vittaṃ purissa seṭṭhaṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti.

♦ saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ, paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭhan”ti.

10) (Thế Tôn):

Lòng tin đối người đời,
Là tài sản tối thượng.
Chánh pháp khéo hành trì,
Ðem lại chơn an lạc.
Chân lý giữa các vị,
Là vị ngọt tối thượng.
Phải sống với trí tuệ,
Ðược gọi sống tối thượng.

10) [The Blessed One:]

847. “Faith is here a man’s best treasure;

Dhamma practised well brings happiness;

Truth is really the sweetest of tastes;

One living by wisdom they say lives best.” (597)

♦ “kathaṃsu tarati oghaṃ, kathaṃsu tarati aṇṇavaṃ.

♦ kathaṃsu dukkhamacceti, kathaṃsu parisujjhatī”ti.

11) (Dạ-xoa):

Làm sao vượt bộc lưu?
Làm sao vượt biển lớn?
Làm sao siêu khổ não?
Làm sao được thanh tịnh?

11) [Āḷavaka:]

848. “How does one cross over the flood?

How does one cross the rugged sea?

How does one overcome suffering?

How is one purified?”

♦ “saddhāya tarati oghaṃ, appamādena aṇṇavaṃ.

♦ vīriyena dukkhamacceti, paññāya parisujjhatī”ti.

12) (Thế Tôn):

Với tín, vượt bộc lưu.
Không phóng dật, vượt biển.
Tinh tấn, siêu khổ não.
Với Trí, được thanh tịnh.

12) [The Blessed One:]

849. “By faith one crosses over the flood,

By diligence, the rugged sea.

By energy one overcomes suffering,

By wisdom one is purified.” (598)

♦ “kathaṃsu labhate paññaṃ, kathaṃsu vindate dhanaṃ.

♦ kathaṃsu kittiṃ pappoti, kathaṃ mittāni ganthati.

♦ asmā lokā paraṃ lokaṃ, kathaṃ pecca na socatī”ti.

13) (Dạ-xoa):

Làm sao được trí tuệ?
Làm sao được tài sản?
Làm sao đạt danh xưng?
Làm sao kết bạn hữu?
Ðời này qua đời khác,
Làm sao không sầu khổ?

13) [Āḷavaka:]

850. “How does one gain wisdom? (599)

How does one find wealth <463>

How does one achieve acclaim?

How bind friends to oneself?

When passing from this world to the next,

How does one not sorrow?”

♦ “saddahāno arahataṃ, dhammaṃ nibbānapattiyā.

♦ sussūsaṃ {sussūsā (sī. pī.)} labhate paññaṃ, appamatto vicakkhaṇo.

♦ “patirūpakārī dhuravā, uṭṭhātā vindate dhanaṃ.

♦ saccena kittiṃ pappoti, dadaṃ mittāni ganthati.

♦ asmā lokā paraṃ lokaṃ, evaṃ pecca na socati.

♦ “yassete caturo dhammā, saddhassa gharamesino.

♦ saccaṃ dammo dhiti cāgo, sa ve pecca na socati.

♦ “iṅgha aññepi pucchassu, puthū samaṇabrāhmaṇe.

♦ yadi saccā dammā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjatī”ti.

14) (Thế Tôn):

Ai tin tưởng Chánh pháp
Của bậc A-la-hán,
Pháp ấy khiến đạt được,
Niết-bàn (chơn an lạc),
Khéo học, không phóng dật,
Minh nhãn khéo phân biệt,
Nhờ hành trì như vậy,
Vị ấy được trí tuệ.
Làm gì khéo thích hợp,
Gánh vác các trách nhiệm,
Phấn chấn, thích hoạt động,
Như vậy được tài sản,
Chơn thật đạt danh xưng,
Bố thí kết bạn hữu,
Ðời này qua đời khác,
Như vậy không sầu khổ.
Tín nam gia chủ nào,
Tìm cầu bốn pháp này,
Chơn thực và chế ngự,
Kiên trì và xả thí,
Vị ấy sau khi chết,
Không còn phải sầu khổ.
Ðời này qua đời khác,
Sau chết, không sầu khổ.
Ta muốn Ông đến hỏi,
Sa-môn, Bà-la-môn,
Có những pháp nào khác,
Tốt hơn bốn pháp này:
Chơn thực và chế ngự,
Xả thí và kham nhẫn.

14) [The Blessed One:]

851. “Placing faith in the Dhamma of the arahants

For the attainment of Nibbāna,

From desire to learn one gains wisdom

If one is diligent and astute. (600)

852. “Doing what is proper, dutiful,

One with initiative finds wealth. [215]

By truthfulness one wins acclaim;

Giving, one binds friends.

That is how one does not sorrow

When passing from this world to the next. (601)

853. “The faithful seeker of the household life

In whom dwell these four qualities—

Truth, Dhamma, steadfastness, generosity—

Does not sorrow when he passes on. <464>

854. “Come now, ask others as well,

The many ascetics and brahmins,

Whether there is found here anything better

Than truth, self-control, generosity, and patience.” (602)

♦ “kathaṃ nu dāni puccheyyaṃ, puthū samaṇabrāhmaṇe.

♦ yohaṃ {sohaṃ (sī.), svāhaṃ (ka.)} ajja pajānāmi, yo attho samparāyiko.

♦ “atthāya vata me buddho, vāsāyāḷavimāgamā {māgato (pī. ka.)}.

♦ yohaṃ {sohaṃ (sī.)} ajja pajānāmi, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.

♦ “so ahaṃ vicarissāmi, gāmā gāmaṃ purā puraṃ.

♦ namassamāno sambuddhaṃ, dhammassa ca sudhammatan”ti.

♦ yakkhasaṃyuttaṃ samattaṃ.

♦ tassuddānaṃ —

♦ indako sakka sūci ca, maṇibhaddo ca sānu ca.

♦ piyaṅkara punabbasu sudatto ca, dve sukkā cīrāaḷavīti dvādasa.

15) (Dạ-xoa):

Làm sao nay ta hỏi,
Sa-môn, Bà-la-môn,
Khi nay ta được biết,
Nguyên nhân của đời sau.
Phật đến Āḷavi,
Thật lợi ích cho ta.
Nay ta được biết rõ,
Cho gì được quả lớn.
Nên ta sẽ bộ hành,
Làng này qua làng khác,
Thành này qua thành khác,
Ðảnh lễ Phật Chánh Giác,
Cùng đảnh lễ Chánh pháp,
Các vị chứng Pháp tánh.

15) [Āḷavaka:]

855. “Why now should I ask this question

Of the many ascetics and brahmins?

Today I have understood

The good pertaining to the future life. (603)

856. “Indeed, for my sake the Buddha came

To reside at Āḷavī.

Today I have understood

Where a gift bears great fruit.

857. “I myself will travel about

From village to village, town to town,

Paying homage to the Enlightened One

And to the excellence of the Dhamma.” (604) <465>