Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli là bản Việt dịch của nguyên bản Dictionary of Pāli Proper Names do Giáo sư G.P. Malalasekera biên soạn bằng Anh ngữ (ấn bản 1998, Munshiram Manharlal Publishers Pvt. Ltd., New Delhi). Lúc biện soạn Tự Điển này (khoảng năm 1933-7), Giáo sư Malalasekera là Trưởng Bộ môn tại Ceylan University College.
Nhận thấy tài liệu này rất hữu ích cho sự tra cứu tên Pāli trong sử học Phật giáo, chúng tôi mạo muội dịch ra tiếng Việt để có cơ duyên phổ biến rộng rãi hơn những kiến thức Phật giáo trong cộng đồng Việt Nam.
Tự vựng, cụm từ và văn cú Phật học tạm gọi khá phong phú trong nền Phật học nước nhà, nhờ vào công phu sáng tác và dịch thuật của nhiều bậc trưởng thượng như Hoà Thượng Thích Minh Châu, Hoà Thượng Thích Thanh Từ, Hoà Thượng Đổng Minh, Hoà Thượng Hộ Tông, Hoà Thượng Tịnh Sự, Thích Nữ Trí Hải, Tỳ Kheo Chánh Minh, Giáo sư Trần Như Lan, Cư sĩ Mai Thọ Truyền, Cư sĩ Trần Kim Khánh, vân vân và vân vân. Đã có sẵn nên chúng tôi xin mượn. Mà hễ mượn thì, theo truyền thống biên soạn, phải để vô ngoặc ― ‖ và ghi lại xuất xứ. Tuy nhiên, vì e quyển Từ Điển tiếng Việt kềnh càng và không phản ảnh trung thực bản Từ Điển gốc bằng tiếng Anh, nên chúng tôi xin được phép không theo thông lệ. Vã lại, đây là một quyển tự điển để tra cứu nhanh chớ không phải một luận văn hay bài nghiên cứu. Chúng tôi kính xin quý bậc trưởng thượng hoan hỷ chấp nhận cho, và chúng tôi xin trân trọng đa tạ.
Trong Kinh điển Việt ngữ, nhiều tên riêng đã được chuyển âm, ví như Sāriputta thành Xálợiphất, Moggalāna thành Mụckiềnliên, hay Sāvatthī thành Xávệ, nhưng chúng tôi xin dùng tên Pāli để dễ tra cứu vì trong Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli không có đề mục Xálợiphất, Mụckiềnliên, hay Xávệ mà chỉ có đề mục Sāriputta, Moggalāna, hay Sāvatthī. Nếu có dùng tên chuyển âm, chúng tôi xin viết các âm dính nhau ví như Xálợiphất thay vì Xá Lợi Phất, Mụckiềnliên thay vì Mục Kiền Liên, Xávệ thay vì Xá vệ, như Tỳ kheo Chánh Minh đang sử dụng1 .
Để soạn ra quyển Dictionary of Pāli Proper Names, Giáo sư Malalasekera rút tên riêng từ trên 100 bộ kinh sách mà những bộ chính được viết tắt trong phần ghi chú xuất xứ dưới mỗi đề mục. Và một bảng Những Chữ Tắt được đính kèm để quý đọc giả tuỳ nghi. Cũng xin thưa trước rằng Giáo sư dựa nhiều trên các sách do Pāli Text Society (PTS) xuất bản nên số thứ tự và số trang của nhiều phẩm nhiều kinh có khi không tương ưng với số thứ tự và số trang của một số kinh sách Việt ngữ.
Như Dictionary of Pāli Proper Names, Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli được xếp theo vần Pāli, tức A, Ā, I, Ī. U. Ū, vân vân, chớ không theo vần La Mã A, B, C, D, E, vân vân. Một bảng vần Pāli được đính kèm để tiện việc tra cứu. Chúng tôi xin thành kính đa tạ Tỳ kheo Chánh Minh đã tạo duyên cho tôi làm công tác Phật sự này bằng cách cho tôi mượn hai quyển của bộ Dictionary of Pāli Proper Names, khuyến khích, chỉ giáo tôi trong lúc dịch thuật.
Chúng tôi xin chân thành cám ơn Cư sĩ Binh AnSơn (Úc Châu) đã cho tôi dĩa Phật học Buddhasasana, và nhiều tác giả, dịch giả có đăng tài liệu mình trên mạng; những tư liệu quý giá này giúp tôi chu toàn công trình một cách viên mãn hơn. Một người nữa mà tôi không thể quên, đó là Phật tử bạn đời của tôi, Chơn Quang Trương thị Nguyệt Thu, luôn luôn hỗ trợ tôi và đọc bản thảo trước khi quyển Tự Điển này được đưa ra.
Dù đã cố gắng trên mọi mặt, Từ Điển Danh Từ Riêng Pāli mà quý vị có trước mặt đây không sao tránh khỏi sơ sót. Chúng tôi kính mong quý vị đọc giả xem bản đầu tay này như một tài liệu để làm việc (a working document) hơn là một quyển tự điển theo đúng nghĩa của nó, và kính xin chư Tôn đức, quý bậc cao minh cùng quý độc giả hoan hỷ chỉ bảo để mỗi lần tái bản lại được hoàn mỹ hơn.
Trân trọng đa tạ. Metta.
Cư sĩ Chơn Quán Trần-ngọc Lợi Mùa Phật Đản, Phật Lịch 2549 (2006)
Chùa Vạn Hạnh 3015 S. Washington St. Lansing, Michigan 48910
