02. Upāsakavaggo – Phẩm Cư Sĩ – The Lay Followers

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở giữa dân chúng Magadha, trên núi Nam Sơn, tại làng Bà-la-môn tên Ekanāḷa.

2) Lúc bấy giờ là thời gian gieo mạ, và Bà-la-môn Kasi Bhāradvāja sắp đặt sẵn sàng khoảng năm trăm lưỡi cày.

3) Rồi Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi đến nông trường của Bà-la-môn Kasi Bhāradvāja.

1-2-3) Thus have I heard. (458)

On one occasion the Blessed One was dwelling among the Magadhans at Dakkhiṇāgiri near the brahmin village of Ekanāḷa.

Now on that occasion the brahmin Kasi Bhāradvāja, Bhāradvāja the Ploughman, had five hundred ploughs fastened to their yokes at the time of sowing. (459)

Then, in the morning, the Blessed One dressed and, taking bowl and robe, went to the place where the brahmin Kasi Bhāradvāja was at work.

4) Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Kasi Bhāradvāja đang phân phát đồ ăn.

5) Thế Tôn đi đến chỗ phân phát đồ ăn, rồi đứng một bên.

6) Bà-la-môn Kasi Bhāradvāja thấy Thế Tôn đang đứng một bên để khất thực, thấy vậy, bèn nói với Thế Tôn:

-- Này Sa-môn, tôi cày và tôi gieo mạ; sau khi cày và gieo mạ, tôi ăn. Này Sa-môn, Ông có cày và gieo mạ không; sau khi cày và gieo mạ, Ông ăn?

7) -- Này Bà-la-môn, Ta cũng có cày và gieo mạ, sau khi cày và gieo mạ, Ta ăn.

4-5-6-7) Now on that occasion the brahmin Kasi Bhāradvāja’s food distribution was taking place. (460)

Then the Blessed One approached the place of the food distribution <370> and stood to one side.

The brahmin Kasi Bhāradvāja saw the Blessed One standing for alms and said to him:

–“Recluse, I plough and sow, and when I have ploughed and sown I eat. You too, ascetic, ought to plough and sow; then, when you have ploughed and sown, you will eat.”

–“I too, brahmin, plough and sow, and when I have ploughed and sown I eat.”

atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi —

♦ “kassako paṭijānāsi, na ca passāmi te kasiṃ.

♦ kassako pucchito brūhi, kathaṃ jānemu taṃ kasin”ti.

9) Rồi Bà-la-môn Kasi Bhāradvāja nói lên bài kệ với Thế Tôn:

Ông nói là nông phu,
Ta không thấy Ông cày,
Người nông phu được hỏi,
Hãy lên tiếng trả lời,
Sao chúng tôi biết được,
Ông thật sự có cày?

9) Then the brahmin Kasi Bhāradvāja addressed the Blessed One in verse: <371>

662. “You claim to be a man who works the plough,

But I do not see your ploughing.

If you’re a ploughman, answer me:

How should we understand your ploughing?”

♦ “saddhā bījaṃ tapo vuṭṭhi, paññā me yuganaṅgalaṃ.

♦ hirī īsā mano yottaṃ, sati me phālapācanaṃ.

♦ “kāyagutto vacīgutto, āhāre udare yato.

♦ saccaṃ karomi niddānaṃ, soraccaṃ me pamocanaṃ.

♦ “vīriyaṃ me dhuradhorayhaṃ, yogakkhemādhivāhanaṃ.

♦ gacchati anivattantaṃ, yattha gantvā na socati.

♦ “evamesā kasī kaṭṭhā, sā hoti amatapphalā.

♦ etaṃ kasiṃ kasitvāna, sabbadukkhā pamuccatī”ti.

10) (Thế Tôn):

Lòng tin là hạt giống,
Khổ hạnh là mưa móc,
Trí tuệ đối với Ta,
Là cày và ách mang,
Tàm quý là cán cày,
Ý căn là dây cột,
Chánh niệm đối với Ta,
Là lưỡi cày, gậy đâm.
Thân hành được hộ trì,
Khẩu hành được hộ trì
Ðối với các món ăn,
Bụng Ta dùng vừa phải,
Ta nhổ lên tà vạy, (niddānaṃ)
Với chơn lý sự thật,
Hoan hỷ trong Niết-bàn
Là giải thoát của Ta.
Tinh tấn đối với Ta,
Là khả năng mang ách,
Ðưa Ta tiến dần đến,
An ổn khỏi ách nạn,
Ði đến, không trở lui,
Chỗ Ta đi, không sầu.
Như vậy, cày ruộng này,
Ðưa đến quả bất tử,
Sau khi cày cày này,
Mọi đau khổ được thoát.

663. [The Blessed One:]

“Faith is the seed, austerity the rain,

Wisdom my yoke and plough;

Shame is the pole, mind the yoke-tie,

Mindfulness my ploughshare and goad. (461)

664. “Guarded in body, guarded in speech,

Controlled in my appetite for food,

I use truth as my weeding-hook,

And gentleness as my unyoking. (462) [173]

665. “Energy is my beast of burden,

Carrying me to security from bondage.

It goes ahead without stopping

To where, having gone, one does not sorrow. (463)

666. “In such a way this ploughing is done

Which has the Deathless as its fruit.

Having finished this work of ploughing, <372>

One is released from all suffering.”

♦ “gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ,

♦ sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo.

♦ gāthābhigītaṃ panudanti buddhā,

♦ dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā.

♦ “aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ,

♦ khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ.

♦ annena pānena upaṭṭhahassu,

♦ khettañhi taṃ puññapekkhassa hotī”ti.

12) (Thế Tôn):

Ta không có hưởng thọ, (12)
Vì tụng hát kệ chú,
Thường pháp không phải vậy,
Ðối vị có tri kiến.
Chư Phật đã loại bỏ,
Tụng hát các kệ chú,
Chơn thật đối với Pháp,
Sở hành là như vậy.
Bậc Ðại Sĩ vẹn toàn,
Cúng dường phải khác biệt,
Ðoạn tận các lậu hoặc,
Trạo hối được lắng dịu,
Với những bậc như vậy,
Cơm nước phải cúng dường.
Thật chính là phước điền,
Cho những ai cầu phước.

667-68. “Food over which verses have been sung

… (verses = 636-37) …

For he is the field for one seeking merit.”

Ðược nghe nói vậy, Bà-la-môn Kasi Bhāradvāja bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối cho người có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Vậy nay con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng. Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

13) When this was said, the brahmin Kasi Bhāradvāja said to the Blessed One:

–“Magnificent, Master Gotama! Magnificent, Master Gotama! The Dhamma has been made clear in many ways by Master Gotama, as though he were turning upright what had been turned upside down, revealing what was hidden, showing the way to one who was lost, or holding up a lamp in the dark for those with eyesight to see forms. <373> I go for refuge to Master Gotama, and to the Dhamma, and to the Bhikkhu Saṅgha. Let Master Gotama remember me as a lay follower who from today has gone for refuge for life.”

1) Nhân duyên ở Sāvatthī.

2) Rồi Thế Tôn vào buổi sáng, cầm y bát đi đến trú xứ của Bà-la-môn Udaya.

3) Bà-la-môn Udaya lấy cơm đổ đầy bình bát của Thế Tôn.

4) Lần thứ hai Thế Tôn vào buổi sáng đắp y, cầm y bát đi đến trú xứ của Bà-la-môn Udaya...

5) Lần thứ ba, Bà-la-môn Udaya lấy cơm đổ đầy bình bát Thế Tôn và nói với Thế Tôn:

- Tham lam (13) là Sa-môn Gotama, đến đi đến lại nhiều lần!

1-5) At Sāvatthī.

Then, in the morning, the Blessed One dressed and, taking bowl and robe, approached the residence of the brahmin Udaya.

Then the brahmin Udaya filled the Blessed One’s bowl with rice.

A second time in the morning the Blessed One dressed and, taking bowl and robe, approached the residence of the brahmin Udaya…. (464)

A third time in the morning the Blessed One dressed and, taking bowl and robe, approached the residence of the brahmin Udaya.

Then a third time the brahmin Udaya filled the Blessed One’s bowl with rice, [174] after which he said to the Blessed One:

“This pesky ascetic Gotama keeps coming again and again.” (465)

♦ “punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā.

♦ punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.

♦ “punappunaṃ yācakā yācayanti, punappunaṃ dānapatī dadanti.

♦ punappunaṃ dānapatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.

♦ “punappunaṃ khīranikā duhanti, punappunaṃ vaccho upeti mātaraṃ.

♦ punappunaṃ kilamati phandati ca, punappunaṃ gabbhamupeti mando.

♦ “punappunaṃ jāyati mīyati ca, punappunaṃ sivathikaṃ {sīvathikaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)} haranti.

♦ maggañca laddhā apunabbhavāya, na punappunaṃ jāyati bhūripañño”ti {punappunaṃ jāyati bhūripaññoti (syā. kaṃ. ka.)}.

6) (Thế Tôn):

Nhiều lần và nhiều lần,
Chúng gieo vãi hạt giống.
Nhiều lần và nhiều lần,
Trời mưa đi, mưa lại.
Nhiều lần và nhiều lần,
Người nông phu cày ruộng.
Nhiều lần và nhiều lần,
Lúa gạo đến quốc độ.
Nhiều lần và nhiều lần,
Hành khất lại xin ăn.
Nhiều lần và nhiều lần,
Thí chủ lại bố thí.
Nhiều lần và nhiều lần,
Thí chủ sau khi cho.
Nhiều lần và nhiều lần,
Ðược đi đến thiên giới.
Nhiều lần và nhiều lần,
Người làm sữa vắt sữa,
Nhiều lần và nhiều lần,
Bò con tìm bò mẹ.
Nhiều lần và nhiều lần,
Mệt sức và lao khổ.
Nhiều lần và nhiều lần,
Kẻ ngu nhập bào thai.
Nhiều lần và nhiều lần,
Lại sanh rồi lại chết.
Nhiều lần và nhiều lần,
Họ mang đến nghĩa địa.
Họ được đường giải thoát,
Không đưa đến tái sanh.
Bậc đại trí, đại tuệ,
Không sanh đi, sanh lại.

6) [The Blessed One:]

669. “Again and again, they sow the seed;

Again and again, the sky-god sends down  rain; <374>

Again and again, ploughmen plough the field;

Again and again, grain comes to the realm.

670. “Again and again, the mendicants beg;

Again and again, the donors give;

When donors have given again and again,

Again and again they go to heaven.

671. “Again and again, the dairy folk draw milk;

Again and again, the calf goes to its mother;

Again and again, one wearies and trembles;

Again and again, the dolt enters the womb;

Again and again, one is born and dies;

Again and again, they take one to the cemetery.

672. “But when one has obtained the path

That leads to no more renewed existence,

Having become broad in wisdom,

One is not born again and again!”

7) Khi được nói vậy, Bà-la-môn Udaya bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay Tôn giả Gotama... Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

7) When this was said, the brahmin Udaya said to the Blessed One :

–“Magnificent, Master Gotama! Magnificent, Master Gotama!… Let Master Gotama remember me as a lay follower Gotama!… Let Master Gotama remember me as a lay follower who from today has gone for refuge for life.” <375>

1) Nhân duyên ở Sāvatthī.

2) Lúc bấy giờ, Thế Tôn bị bịnh về phong khí và Tôn giả Upavāṇa (14) là thị giả Thế Tôn.

3) Rồi Thế Tôn gọi Tôn giả Upavāṇa:

-- Này Upavāṇa, Ông có biết làm sao cho Ta nước nóng?

4) -- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Tôn giả Upavāṇa vâng đáp Thế Tôn, đắp y, cầm y bát, đi đến trú xứ của Bà-la-môn Devahita; sau khi đến, đứng im lặng một bên.

1-4) At Sāvatthī.

Now on that occasion the Blessed One was afflicted by winds and the Venerable Upavāṇa was his attendant. (466) Then the Blessed One addressed the Venerable Upavāṇa thus:

–“Come now, Upavāṇa, find some hot water for me.”

“Yes, venerable sir,” the Venerable Upavāṇa replied.

Then he dressed and, taking bowl and robe, went to the residence of the brahmin Devahita, where he stood silently to one side.

addasā kho devahito brāhmaṇo āyasmantaṃ upavāṇaṃ tuṇhībhūtaṃ ekamantaṃ ṭhitaṃ. disvāna āyasmantaṃ upavāṇaṃ gāthāya ajjhabhāsi —

♦ “tuṇhībhūto bhavaṃ tiṭṭhaṃ, muṇḍo saṅghāṭipāruto.

♦ kiṃ patthayāno kiṃ esaṃ, kiṃ nu yācitumāgato”ti.

5) Bà-la-môn Devahita thấy Tôn giả Upavāṇa đứng im lặng một bên, bèn nói lên bài kệ với Tôn giả Upavāṇa:

Tôn giả đứng im lặng,
Trọc đầu, choàng đại y,
Ông muốn gì, cầu gì?
Ông đến để xin gì?

5) The brahmin Devahita saw the Venerable Upavāṇa standing silently to one side and addressed him in verse: [175]

673. “Silent, the worthy one stands,

Shaven-headed, clad in a stitched robe.

What do you want, what do you seek,

What have you come here to beg?”

♦ “arahaṃ sugato loke, vātehābādhiko muni.

♦ sace uṇhodakaṃ atthi, munino dehi brāhmaṇa.

♦ “pūjito pūjaneyyānaṃ, sakkareyyāna sakkato.

♦ apacito apaceyyānaṃ {apacineyyānaṃ (sī. syā. kaṃ.) ṭīkā oloketabbā}, tassa icchāmi hātave”ti.

6) Tôn giả:

Bậc La-hán, Thiện Thệ,
Hiện bị bịnh phong khí,
Nếu đây có nước nóng,
Hãy dâng bậc Ðại Thánh!
Xứng đáng được cúng dường,
Ngài đã được cúng dường.
Xứng đáng được tôn kính,
Ngài đã được tôn kính,
Xứng đáng được cung kính,
Ngài đã được cung kính,
Vì Ngài, tôi muốn được
Nước nóng để đem về.

6) [The Venerable Upavāṇa:]

674. “The Arahant, the Fortunate One in the world,

The Sage, is afflicted with winds. <376>

If there is any hot water, brahmin,

Please give it for the Sage.

675. “He is worshipped by those worthy ofworship,

Honoured by those worthy of honour,

Respected by those worthy of respect:

It is to him that I wish to take it.”

7) Rồi Bà-la-môn Devahita bảo một người lấy đòn gánh gánh nước nóng và một bình đường mật, dâng cho Tôn giả Upavāṇa.

8) Rồi Tôn giả Upavāṇa đi đến Thế Tôn, dùng nước nóng tắm cho Thế Tôn, dùng đường mật pha với nước nóng dâng lên Thế Tôn dùng.

9) Và bệnh phong khí của Thế Tôn được nhẹ bớt.

7) Then the brahmin Devahita ordered a man to bring a carrying pole with hot water and presented a bag of molasses to the Venerable Upavāṇa.

8) Then the Venerable Upavāṇa approached the Blessed One.

9) He had the Blessed One bathed with the hot water, and he mixed the molasses with hot water and offered it to him. Then the Blessed One’s ailment subsided.

♦ atha kho devahito brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. ekamantaṃ nisinno kho devahito brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi —

♦ “kattha dajjā deyyadhammaṃ, kattha dinnaṃ mahapphalaṃ.

♦ kathañhi yajamānassa, kathaṃ ijjhati dakkhiṇā”ti.

♦ “pubbenivāsaṃ yo vedī, saggāpāyañca passati.

10) Rồi Bà-la-môn Devahita đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.

11) Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Devahita nói lên bài kệ với Thế Tôn:

Chỗ nào người thí chủ,
Xứng đáng nên bố thí?
Chỗ nào sự bố thí,
Ðưa đến quả báo lớn?
Cúng dường phải thế nào?
Cung kính phải thế nào?

10-11) Then the brahmin Devahita approached the Blessed One and exchanged greetings with him, after which he sat down to one side and addressed the Blessed One in verse:

676. “Where should one give a proper gift? <377>

Where does a gift bear great fruit?

How, for one bestowing alms,

Does an offering bring success—just how?” (467)

♦ atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni.

♦ “ettha dajjā deyyadhammaṃ, ettha dinnaṃ mahapphalaṃ.

♦ evañhi yajamānassa, evaṃ ijjhati dakkhiṇā”ti.

12) (Thế Tôn):

Ai biết được đời trước, (15)
Thấy Thiên giới, ác thú,
Ðoạn diệt được tái sanh,
Thắng trí, bậc Mâu-ni.
Nên bố thí vị ấy,
Bố thí được quả lớn.
Cúng dường phải như vậy,
Cung kính phải như vậy.

[The Blessed One:]

677. “One who has known his past abodes,

Who sees heaven and the plane of woe,

Who has reached the destruction of birth,

A sage consummate in direct knowledge:

678. Here one should give a proper gift,

Here a gift bears great fruit.

That’s how, for one bestowing alms,

An offering brings success—just so!”

13) Khi được nghe nói vậy, Bà-la-môn Devahita bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama!... Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con xin trọn đời quy ngưỡng!

13) When this was said, the brahmin Devahita said to the Blessed One:

–“Magnificent , Master Gotama! Magnificent, Master Gotama!… Let Master Gotama remember me as a lay follower who from today has gone for refuge for life.”

1) Nhân duyên ở Sāvatthī.

2) Rồi một Bà-la-môn đại phú, dáng bộ tiều tụy, đắp y thô xấu, đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm; sau nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.

3) Thế Tôn nói với vị Bà-la-môn đại phú đang ngồi xuống một bên:

-- Này Bà-la-môn, sao dáng bộ ông tiều tụy? Sao ông đắp y thô xấu?

1-3) At Sāvatthī. (468)

Then a certain affluent brahmin, shabby, clad in a shabby cloak, [176] approached the Blessed One <378> and exchanged greetings with him. When they had concluded their greetings and cordial talk, he sat down to one side, and the Blessed One then said to him:

–“Why now, brahmin, are you so shabby, clad in a shabby cloak?”

“idha me, bho gotama, cattāro puttā. te maṃ dārehi saṃpuccha gharā nikkhāmentī”ti. “tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, imā gāthāyo pariyāpuṇitvā sabhāyaṃ mahājanakāye sannipatite puttesu ca sannisinnesu bhāsassu —

♦ “yehi jātehi nandissaṃ, yesañca bhavamicchisaṃ.

♦ te maṃ dārehi saṃpuccha, sāva vārenti sūkaraṃ.

♦ “asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare.

♦ rakkhasā puttarūpena, te jahanti vayogataṃ.

♦ “assova jiṇṇo nibbhogo, khādanā apanīyati.

♦ bālakānaṃ pitā thero, parāgāresu bhikkhati.

♦ “daṇḍova kira me seyyo, yañce puttā anassavā.

♦ caṇḍampi goṇaṃ vāreti, atho caṇḍampi kukkuraṃ.

♦ “andhakāre pure hoti, gambhīre gādhamedhati.

♦ daṇḍassa ānubhāvena, khalitvā patitiṭṭhatī”ti.

4) -- Thưa Tôn giả Gotama, ở đây bốn đứa con trai của con, chúng âm mưu với vợ của chúng, trục xuất con ra khỏi nhà.

5) -- Vậy này Bà-la-môn, hãy đọc thuộc bài kệ này, và khi nào quần chúng hội họp trong thính đường và cả các người con cùng ngồi họp, hãy đọc lên bài kệ:

Khi chúng sanh, tôi mừng
Tôi muốn chúng sinh thành.
Cùng vợ, chúng âm mưu,
Chống tôi và đuổi tôi,
Chẳng khác gì con chó,
Xua đuổi bầy heo lợn,
Ác độc và lỗ mãng,
Chúng gọi tôi: "Cha thân".
Chúng thật quỷ Dạ-xoa,
Ðội lốt là con tôi,
Và chúng trục xuất tôi,
Khi tôi đến tuổi già,
Như ngựa già suy nhược,
Bị tẩn xuất chuồng ăn.
Nay cha già bọn trẻ,
Phải ăn xin nhà người,
Thà cho tôi cái gậy,
Hơn lũ con bất hiếu.
Với gậy, chận bò dữ,
Chận được loại chó dữ,
Chỗ tối dò an toàn,
Chỗ sâu, tìm chân đứng,
Với sức mạnh chiếc gậy,
Vấp ngã đứng dậy được.

4-5) “Here, Master Gotama, my four sons, instigated by their wives, have expelled me from the house.”

“Well then, brahmin, learn these verses and recite them when the multitude has assembled in the meeting hall with your sons sitting together there:

679. “Those at whose birth I took delight

And whose success I much desired,

Being instigated by their wives,

Chase me out as dogs chase swine.

680. “These evil fellows are indeed mean,

Although they call me, ‘Dad, dear Dad.’

They’re demons in the guise of sons <379>

To abandon me when I’ve grown old.

681. “As an old horse of no more use

Is led away from its fodder,

So the old father of those boys

Begs for alms at others’ homes.

682. “Better for me is the staff I use

Than those disobedient sons;

For the staff drives off the wild bull

And drives away the wild dog.

683. “In the dark it goes before me,

In the deep it gives me support.

By the gracious power of the staff,

If I stumble I still stand firm.”

♦ atha kho so brāhmaṇamahāsālo bhagavato santike imā gāthāyo pariyāpuṇitvā sabhāyaṃ mahājanakāye sannipatite puttesu ca sannisinnesu abhāsi —

♦ “yehi jātehi nandissaṃ, yesañca bhavamicchisaṃ.

♦ te maṃ dārehi saṃpuccha, sāva vārenti sūkaraṃ.

♦ “asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare.

♦ rakkhasā puttarūpena, te jahanti vayogataṃ.

♦ “assova jiṇṇo nibbhogo, khādanā apanīyati.

♦ bālakānaṃ pitā thero, parāgāresu bhikkhati.

♦ “daṇḍova kira me seyyo, yañce puttā anassavā.

♦ caṇḍampi goṇaṃ vāreti, atho caṇḍampi kukkuraṃ.

♦ “andhakāre pure hoti, gambhīre gādhamedhati.

♦ daṇḍassa ānubhāvena, khalitvā patitiṭṭhatī”ti.

6) Bà-la-môn đại phú ấy học thuộc lòng bài kệ này từ Thế Tôn. Khi quần chúng tụ hội tại thính đường và giữa các người con đang ngồi họp, vị ấy đọc lên bài kệ:

Khi chúng sanh, tôi mừng,
Tôi muốn chúng sinh thành.
Cùng vợ, chúng âm mưu,
Chống tôi và đuổi tôi,
Chẳng khác gì con chó,
Xua đuổi bầy heo lợn.
Ác độc và lỗ mãng,
Chúng gọi tôi: "Cha thân".
Chúng thật quỷ Dạ-xoa,
Ðội lốt là con tôi,
Và chúng trục xuất tôi,
Khi tôi đến tuổi già,
Như ngựa già, suy nhược,
Bị tẩn xuất chuồng ăn.
Nay cha già bọn trẻ,
Phải ăn xin nhà người.
Thà cho tôi cái gậy,
Hơn lũ con bất hiếu.
Với gậy, chận bò dữ,
Chận được loài chó dữ.
Chỗ tối, dò an toàn,
Chỗ sâu, tìm chân đứng,
Với sức mạnh chiếc gậy,
Vấp ngã, đứng dậy được.

6-7) Then that affluent brahmin, having learned these verses in the presence of the Blessed One, recited them when the multitude had assembled in the meeting hall with his sons sitting together there:

684-88. “Those at whose birth I took delight … <380>

If I stumble I still stand firm.” [177]

8) Rồi những người con Bà-la-môn đại phú ấy, dắt người cha về nhà, tắm rửa và mỗi người đắp cho cha một bộ áo.

9) Rồi Bà-la-môn đại phú ấy cầm một bộ áo đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.

10) Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn đại phú ấy bạch Thế Tôn:

-- Thưa Tôn giả Gotama, chúng con Bà-la-môn, có dâng cúng sở phí (16) cho bậc Ðạo Sư. Mong Tôn giả Gotama chấp nhận sở phí cho bậc Ðạo Sư của con.

11) Và Thế Tôn vì lòng từ chấp nhận.

12) Rồi Bà-la-môn đại phú ấy bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay Tôn giả Gotama!... Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

8) Then the sons led that affluent brahmin to their house, bathed him, and each gave him a pair of clothes.

9) Then that affluent brahmin, having taken one pair of clothes, approached the Blessed One and exchanged greetings with him. <381>

10) Then he sat down to one side and said to the Blessed One:

–“Master Gotama, we brahmins seek a teacher’s fee for our teacher. Let Master Gotama accept a teacher’s fee from me.”

11) The Blessed One accepted out of compassion.

12) Then that affluent brahmin said to the Blessed One:

–“Magnificent, Master Gotama! Magnificent, Master Gotama!… Let Master Gotama remember me as a lay follower who from today has gone for refuge for life.”

1) Nhân duyên tại Sāvatthī.

2) Lúc bấy giờ, Bà-la-môn tên Mānatthada trú ở Sāvatthī. Vị này không cung kính mẹ, không cung kính cha, không cung kính Ðạo sư, không cung kính anh trưởng.

3) Lúc bấy giờ, Thế Tôn đang thuyết pháp, có đại chúng đoanh vây.

4) Rồi Bà-la-môn Mānatthada suy nghĩ như sau: "Sa-môn Gotama nay đang thuyết pháp có đại chúng đoanh vây. Vậy ta hãy đi đến Sa-môn Gotama. Nếu Sa-môn Gotama nói chuyện với ta, ta cũng sẽ nói chuyện với Sa-môn Gotama. Nếu Sa-môn Gotama không nói chuyện với ta, ta cũng sẽ không nói chuyện với Sa-môn Gotama".

1-4) At Sāvatthī.

Now on that occasion a brahmin named Mānatthaddha, Stiff with Conceit, was residing at Sāvatthī. (469) He did not pay homage to his mother or father, nor to his teacher or eldest brother.

Now on that occasion the Blessed One was teaching the Dhamma surrounded by a large assembly. <382>

Then it occurred to the brahmin Mānatthaddha: “This ascetic Gotama is teaching the Dhamma surrounded by a large assembly. Let me approach him. If the ascetic Gotama addresses me, then I will address him in turn. But if he does not address me, neither will I address him.”

atha kho mānatthaddho brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. atha kho bhagavā taṃ nālapi. atha kho mānatthaddho brāhmaṇo — ‘nāyaṃ samaṇo gotamo kiñci jānātī’ti tatova puna nivattitukāmo ahosi. atha kho bhagavā mānatthaddhassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya mānatthaddhaṃ brāhmaṇaṃ gāthāya ajjhabhāsi —

♦ “na mānaṃ brāhmaṇa sādhu, atthikassīdha brāhmaṇa.

♦ yena atthena āgacchi, tamevamanubrūhaye”ti.

5) Rồi Bà-la-môn Mānatthada đi đến Thế Tôn; sau khi đến, liền đứng một bên và im lặng.

6) Và Thế Tôn không nói chuyện với Bà-la-môn ấy.

7) Bà-la-môn Mānatthada suy nghĩ: "Sa-môn Gotama này không biết gì hết", bèn muốn trở về.

8) Rồi Thế Tôn với tâm tư của mình biết được tâm tư của Bà-la-môn Mānatthada, liền nói lên bài kệ với Bà-la-môn Mānatthada:

Hỡi này Bà-la-môn,
Kiêu mạn không có tốt,
Ở đây không có ai,
Bà-la-môn nên biết.
Ông đến, mục đích gì,
Hãy nói lên cho biết?

5-8) Then the brahmin Mānatthaddha approached the Blessed One and stood silently to one side, but the Blessed One did not address him.

Then the brahmin Mānatthaddha, thinking, “This ascetic Gotama doesn’t know anything,” (470) wanted to turn back, [178] but the Blessed One, having known with his own mind the reflection in the brahmin’s mind, addressed the brahmin Mānatthaddha in verse:

689. “The fostering of conceit is never good

For one keen on his welfare, brahmin.

You should instead foster that purpose

Because of which you’ve come here.” (471) <383>

9) Bà-la-môn Mānatthada suy nghĩ: "Sa-môn Gotama biết tâm tư của ta", cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn, lấy miệng hôn chân Thế Tôn, lấy tay thoa vuốt và nói lên tên của mình:

-- Tôn giả Gotama, con là Mānatthada. Tôn giả Gotama, con là Mānatthada.

9) Then the brahmin Mānatthaddha, thinking, “The ascetic Gotama knows my mind,” prostrated himself right there with his head at the Blessed One’s feet. He kissed the Blessed One’s feet, stroked them with his hands, and announced his name thus:

–“I am Mānatthaddha, Master Gotama! I am Mānatthaddha, Master Gotama!”

atha kho bhagavā mānatthaddhaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca — “alaṃ, brāhmaṇa, uṭṭhehi, sake āsane nisīda. yato te mayi cittaṃ pasannan”ti. atha kho mānatthaddho brāhmaṇo sake āsane nisīditvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi —

♦ “kesu na mānaṃ kayirātha, kesu cassa sagāravo.

♦ kyassa apacitā assu, kyassu sādhu supūjitā”ti.

11) Rồi Thế Tôn nói với Bà-la-môn Mānatthada:

-- Thôi vừa rồi Bà-la-môn. Hãy đứng dậy và ngồi lại trên ghế của Ông. Lòng tín thành của Ông đối với Ta từ đâu đến?

12) Rồi Bà-la-môn Mānatthada sau khi ngồi trên ghế của mình, nói lên bài kệ với Thế Tôn:

Ðối ai không nên kiêu?
Ðối ai nên kính trọng?
Ðối ai nên tôn kính?
Cúng dường ai, tốt lành?

11) Then the Blessed One said to the brahmin Mānatthaddha:

–“Enough, brahmin! Get up and sit in your own seat, as your mind has confidence in me.”

Then the brahmin Mānatthaddha sat down in his own seat and addressed the Blessed One in verse:

690. “Towards whom should one avoid conceit?

Towards whom should one show reverence?

To whom should one be ever respectful? <384>

Whom is it proper to venerate deeply?”

♦ “mātari pitari cāpi, atho jeṭṭhamhi bhātari.

♦ ācariye catutthamhi,

♦ tesu na mānaṃ kayirātha.

♦ tesu assa sagāravo,

♦ tyassa apacitā assu.

♦ tyassu sādhu supūjitā.

♦ “arahante sītībhūte, katakicce anāsave.

♦ nihacca mānaṃ athaddho, te namasse anuttare”ti.

13) (Thế Tôn):

Với mẹ và với cha,
Với anh nhiều tuổi hơn,
Với thầy là thứ tư,
Không nên sanh kiêu mạn,
Nên kính trọng vị ấy,
Nên tôn kính vị ấy,
Cúng dường họ, tốt lành.
Các bậc A-la-hán,
Thanh lương, lậu hoặc đoạn,
Việc nên làm đã làm,
Hãy nhiếp phục kiêu mạn,
Bậc Vô thượng tôn ấy,
Ông thật nên đảnh lễ.

13) [The Blessed One:]

691. “First one’s own mother and father,

Then one’s eldest family brother,

Then one’s teacher as the fourth:

Towards these one should avoid conceit;

Towards these one should be reverential;

These should be well respected;

These it is good to venerate deeply.

692. “Having struck down conceit, humble,

One should pay homage to the arahants,

Those cool of heart, their tasks done,

The taintless ones, unsurpassed.”

14) Khi được nghe nói vậy, Bà-la-môn Mānatthada bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama!... Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

14) When this was said, the brahmin Mānatthaddha said to the Blessed One:

–“Magnificent, Master Gotama! Magnificent, Master Gotama!… <385>

Let Master Gotama remember me as a lay follower who from today has gone for refuge for life.” [179]

1) Nhân duyên ở Sāvatthī.

2) Lúc bấy giờ Bà-la-môn tên là Paccanīkasāta ở tại Sāvatthī.

3) Rồi Bà-la-môn Paccanīkasāta suy nghĩ như sau: "Ta hãy đi đến Sa-môn Gotama, và Sa-môn Gotama có nói điều gì, ta sẽ nói lời phản ngược lại".

1-3) At Sāvatthī.

Now on that occasion a brahmin named Paccanīkasāta, Relisher of Contradiction, was residing at Sāvatthī.

Then it occurred to the brahmin Paccanīkasāta: “Let me approach the ascetic Gotama and contradict whatever he says.”

4) Lúc bấy giờ Thế Tôn đang đi kinh hành ngoài trời.

5) Rồi Ba-la-môn Paccanīkasāta đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói với Thế Tôn đang đi kinh hành:

-- Này Sa-môn, hãy thuyết pháp.

4-5) Now on that occasion the Blessed One was walking back and forth in the open.

Then the brahmin Paccanīkasāta approached the Blessed One and said to him while he was walking back and forth:

–“Speak Dhamma, ascetic!”

♦ “na paccanīkasātena, suvijānaṃ subhāsitaṃ.

♦ upakkiliṭṭhacittena, sārambhabahulena ca.

♦ “yo ca vineyya sārambhaṃ, appasādañca cetaso.

♦ āghātaṃ paṭinissajja, sa ve {sace (syā. kaṃ. ka.)} jaññā subhāsitan”ti.

6) (Thế Tôn):

Không thuyết pháp với ông,
Này Paccanīka!
Tâm ông thật ô uế,
Và đầy những thù hận,
Làm sao biết tốt đẹp,
Làm sao nói tốt đẹp!
Ai nhiếp phục thù hận,
Nhiếp phục tâm chống đối,
Từ bỏ mọi sân tâm,
Vị ấy biết tốt đẹp,
Vị ấy nói tốt đẹp.

[The Blessed One:]

693. “Well-spoken counsel is hard to understand

By one who relishes contradiction,

By one with a corrupt mind <386>

Who is engrossed in aggression.

694. “But if one has removed aggression

And the distrust of one’s heart,

If one has cast away aversion,

One can understand well-spoken counsel.”

7) Khi được nghe nói vậy, Bà-la-môn Paccanīkasāta bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama!... Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

7) When this was said, the brahmin Paccanīkasāta said to the Blessed One:

— “Magnificent, Master Gotama! Magnificent, Master Gotama!… Let Master Gotama remember me as a lay follower who from today has gone for refuge for life.”

1) Một thời Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Kosala, tại một khu rừng.

2) Lúc bấy giờ Bà-la-môn Navakammika Bhāradvāja đang làm công việc tại khu rừng ấy.

3) Bà-la-môn Navakammika thấy Thế Tôn ngồi kiết-già dưới gốc cây, lưng thẳng và để niệm trước mặt.

4) Thấy vậy, vị Bà-la-môn suy nghĩ: "Ta thích làm việc về củi gỗ tại khu rừng này. Còn Sa-môn Gotama thời thích làm việc gì?"

1-4) On one occasion the Blessed One was dwelling among the Kosalans in a certain woodland thicket.

Now on that occasion the brahmin Navakammika Bhāradvāja was getting some work done in that woodland thicket. (473)

The brahmin Navakammika Bhāradvāja saw the Blessed One sitting at the foot of a certain sal tree with his legs folded crosswise, holding his body erect, having set up mindfulness in front of him.

Having seen him, he thought: <387> “I take delight in getting work done in this woodland thicket. What does this ascetic Gotama take delight in getting done?”

atha kho navakammikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami. upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi —

♦ “ke nu kammantā karīyanti, bhikkhu sālavane tava.

♦ yadekako araññasmiṃ, ratiṃ vindati gotamo”ti.

5) Rồi Bà-la-môn Navakammika đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên bài kệ với Thế Tôn:

Nay Ông làm việc gì,
Trong rừng cây sa-la,
Khiến Ông sống một mình,
Vui gì Ông tìm được,
Tỷ-kheo Gotama?

5) Then the brahmin Navakammika Bhāradvāja approached the Blessed One [180] and addressed him in verse:

695. “With what kind of work are you engaged

Here in this sal woods, bhikkhu,

By reason of which you find delight

Alone in the forest, Gotama?”

♦ “na me vanasmiṃ karaṇīyamatthi,

♦ ucchinnamūlaṃ me vanaṃ visūkaṃ.

♦ svāhaṃ vane nibbanatho visallo,

♦ eko rame aratiṃ vippahāyā”ti.

6) (Thế Tôn):

Ta không phải làm gì,
Trong khu rừng sa-la.
Với Ta, rễ đã cắt,
Cả khu rừng rậm rạp, (17)
Như vậy Ta được thoát,
Mọi rừng rú chông gai.
Tâm Ta không bị đâm,
Một mình sống an lạc,
Ðoạn trừ mọi bất mãn,
Sống thích thú hoan hỷ.

6) [The Blessed One:]

696. “There is nothing in the woods I need to do;

Cut down at the root, my woods is dried up.

Woodless and dartless, discontent cast off,

I find delight alone in the woods.” (474) <388>

7) Ðược nghe nói vậy, Bà-la-môn Navakammika Bhāradvāja bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama!... Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

7) When this was said, the brahmin Navakammika Bhāradvāja said to the Blessed One:

–“Magnificent, Master Gotama! Magnificent, Master Gotama!… Let Master Gotama remember me as a lay follower who from today has gone for refuge for life.”

1) Một thời Thế Tôn sống ở giữa dân chúng Kosala, tại một khu rừng.

2) Lúc bấy giờ, nhiều thanh niên lượm củi, đệ tử của Bà-la-môn thuộc dòng họ Bhāradvāja, đi đến khu rừng ấy.

3) Sau khi đến, họ thấy Thế Tôn ngồi kiết-già trong khu rừng ấy, lưng thẳng và để niệm trước mặt. Thấy vậy, họ liền đi đến Bà-la-môn thuộc dòng họ Bhāradvāja.

4) Sau khi đến, họ nói với Bà-la-môn thuộc dòng họ Bhāradvāja:

-- Tôn giả có biết không, tại một khu rừng kia, có vị Sa-môn ngồi kiết-già, lưng thẳng và để niệm trước mặt?.

1-4) On one occasion the Blessed One was dwelling among the Kosalans in a certain woodland thicket.

Now on that occasion a number of brahmin boys, students of a certain brahmin of the Bhāradvāja clan, approached that woodland thicket while collecting firewood.

Having approached, they saw the Blessed One sitting in that woodland thicket with his legs folded crosswise, holding his body erect, having set up mindfulness in front of him.

Having seen him, they approached the brahmin of the Bhāradvāja clan and said to him:

–“See now, master, you should know that in such and such a woodland thicket an ascetic is sitting with his legs folded crosswise, holding his body erect, having set up mindfulness in front of him.”

atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo tehi māṇavakehi saddhiṃ yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami. addasā kho bhagavantaṃ tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. disvāna yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi —

♦ “gambhīrarūpe bahubherave vane,

♦ suññaṃ araññaṃ vijanaṃ vigāhiya.

♦ aniñjamānena ṭhitena vaggunā,

♦ sucārurūpaṃ vata bhikkhu jhāyasi.

♦ “na yattha gītaṃ napi yattha vāditaṃ,

♦ eko araññe vanavassito muni.

♦ accherarūpaṃ paṭibhāti maṃ idaṃ,

♦ yadekako pītimano vane vase.

♦ “maññāmahaṃ lokādhipatisahabyataṃ,

♦ ākaṅkhamāno tidivaṃ anuttaraṃ.

♦ kasmā bhavaṃ vijanamaraññamassito,

♦ tapo idha kubbasi brahmapattiyā”ti.

5) Rồi Bà-la-môn thuộc dòng họ Bhāradvāja cùng với các thanh niên ấy đi đến khu rừng và thấy Thế Tôn tại khu rừng ấy, đang ngồi kiết-già, lưng thẳng và để niệm trước mặt. Thấy vậy họ liền đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên bài kệ với Thế Tôn:

Trong khu rừng thâm u,
Nhiều dễ sợ khủng khiếp,
Rừng trống không, hoang vắng,
Ngài vào sâu một mình,
Thân bất động, kiên trì,
Ðẹp đẽ và uy nghi.
Này Tỷ-kheo, Ngài thiền
Với tâm tư định tĩnh.
Ở đây không ca hát,
Ở đây không nói năng,
Cô độc trong rừng sâu,
Bậc Thánh nhơn an trú,
Như vậy đối với con,
Thật kỳ diệu hy hữu.
Khi Ngài sống một mình,
Hoan hỷ trong rừng vắng,
Con nghĩ, Ngài ước nguyện,
Ðồng sanh làm thân hữu,
Với bậc Thế giới chủ, (18)
Tại vô thượng Tam thiên. (19)
Vậy sao bậc Tôn giả,
Không bỏ rừng hoang vắng,
Tu khổ hạnh ở đây,
Ðể đạt Phạm thiên quả?

5) Then the brahmin of the Bhāradvāja clan, together with those brahmin boys, went to that woodland thicket. He saw the Blessed One sitting there … <389> ... having set up mindfulness in front of him. He then approached the Blessed One and addressed him in verse:

697. “Having entered the empty, desolate forest,

Deep in the woods where many terrors lurk, [181]

With a motionless body, steady, lovely,

How you meditate, bhikkhu, so beautifully! (475)

698. “In the forest where no song or music sounds,

A solitary sage has resorted to the woods!

This strikes me as a wonder—that you dwell

With joyful mind alone in the woods.

699. “I suppose you desire the supreme tripleheaven,

The company of the world’s divine lord. <390>

Therefore you resort to the desolate forest:

You practise penance here for attaining Brahmā.ʺ (476)

♦ “yā kāci kaṅkhā abhinandanā vā,

♦ anekadhātūsu puthū sadāsitā.

♦ aññāṇamūlappabhavā pajappitā,

♦ sabbā mayā byantikatā samūlikā.

♦ “svāhaṃ akaṅkho asito anūpayo,

♦ sabbesu dhammesu visuddhadassano.

♦ pappuyya sambodhimanuttaraṃ sivaṃ,

♦ jhāyāmahaṃ brahma raho visārado”ti.

6) (Thế Tôn):

Phàm có ước vọng gì,
Hay những ái lạc gì,
Những gì kẻ phàm phu,
Thường chấp trước các giới,
Các tham ái (20) khởi lên,
Từ gốc rễ vô minh,
Tất cả Ta đoạn tận,
Trừ cả gốc lẫn rễ.
Nay Ta không ước nguyện,
Không tham ái, chấp trước,
Ðối với tất cả pháp,
Ta thấy đều thanh tịnh.
Ðạt được Chánh Ðẳng Giác,
Và mục đích tối thượng,
Ta tu tập Thiền định,
Vắng lặng, không sợ hãi.

6) [The Blessed One:]

700. “Whatever be the many desires and delights

That are always attached to the manifold elements,

The longings sprung from the root of unknowing:

All I have demolished along with their root. (477)

701. “I am desireless, unattached, disengaged;

My vision of all things has been purified.

Having attained the auspicious—supreme enlightenment—

Self-confident, brahmin, I meditate alone.” (478)

7) Khi được nghe nói vậy, Bà-la-môn thuộc dòng họ Bhāradvāja bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama!.. từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

7) When this was said, the brahmin of the Bhāradvāja clan said to the Blessed One:

–“Magnificent, Master Gotama! Magnificent, Master Gotama!… Let Master Gotama remember me as a lay follower who from today has gone for refuge for life.”

1) Nhân duyên ở Sāvatthī.

2) Rồi Bà-la-môn Mātaposaka đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, bèn ngồi xuống một bên.

3) Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Mātaposaka nói với Thế Tôn:

-- Thưa Tôn giả Gotama, tôi tìm món ăn thiết thực theo thường pháp. Sau khi tìm món ăn thiết thực theo thường pháp, tôi nuôi dưỡng mẹ cha. Thưa Tôn giả Gotama, tôi làm như vậy; tôi có làm đúng trách nhiệm không?

1-3) At Sāvatthī.

Then a brahmin who supported his mother approached the Blessed One … and said to him:

–“Master Gotama, I seek almsfood righteously and thereby support my mother and father. In doing so, am I doing my duty?”

“taggha tvaṃ, brāhmaṇa, evaṃkārī kiccakārī hosi. yo kho, brāhmaṇa, dhammena bhikkhaṃ pariyesati, dhammena bhikkhaṃ pariyesitvā mātāpitaro poseti, bahuṃ so puññaṃ pasavatī”ti.

♦ “yo mātaraṃ pitaraṃ vā, macco dhammena posati.

♦ tāya naṃ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā.

♦ idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī”ti.

4) -- Này Bà-la-môn, Ông làm như vậy là làm đúng trách nhiệm. Này Bà-la-môn, ai tìm đồ ăn thiết thực theo thường pháp; sau khi tìm đồ ăn thiết thực theo thường pháp, lại nuôi dưỡng mẹ cha thì người ấy được nhiều công đức.

Người nào theo thường pháp,
Nuôi dưỡng mẹ và cha,
Chính do công hạnh này,
Ðối với cha, với mẹ,
Nhờ vậy, bậc Hiền Thánh,
Trong đời này tán thán,
Sau khi chết, được sanh,
Hưởng an lạc, chư Thiên.

4) “For sure, brahmin, in doing so you are doing your duty. One who seeks almsfood righteously [182] and thereby supports his mother and father generates much merit.

702. “When a mortal righteously supports hisparents,

Because of this service to them

The wise praise him here in this world,

And after death he rejoices in heaven.” <392>

5) Khi được nghe nói vậy, Bà-la-môn Mātaposaka bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay Tôn giả Gotama!... Mong Tôn giả nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

5) When this was said, the brahmin who supported his mother said to the Blessed One:

–“Magnificent, Master Gotama! Magnificent, Master Gotama!… Let Master Gotama remember me as a lay follower who from today has gone for refuge for life.”

1) Nhân duyên ở Sāvatthī.

2) Rồi Bà-la-môn Bhikkhaka đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, bèn ngồi một bên.

3) Ngồi một bên Bà-la-môn Bhikkhaka bạch Thế Tôn:

-- Thưa Tôn giả Gotama, con là người khất thực và Tôn giả cũng là người khất thực. Vậy có sự sai khác gì giữa chúng ta?

1-3) At Sāvatthī.

Then a mendicant brahmin approached the Blessed One … and said to him: — “Master Gotama, I am a mendicant and you are a mendicant. What is the difference between us in this respect?” (479)

♦ “na tena bhikkhako hoti, yāvatā bhikkhate pare.

♦ vissaṃ dhammaṃ samādāya, bhikkhu hoti na tāvatā.

♦ “yodha puññañca pāpañca, bāhitvā brahmacariyaṃ.

♦ saṅkhāya loke carati, sa ve bhikkhūti vuccatī”ti.

4) (Thế Tôn):

Không phải ai xin ăn, (21)
Cũng gọi là khất sĩ.
Nếu chấp trì độc pháp,
Không còn gọi Tỷ-kheo.
Ai sống ở đời này,
Từ bỏ các phước báo,
Ðoạn trừ mọi ác pháp,
Hành trì theo Phạm hạnh,
Sống đời sống chánh trí,
Vị ấy xứng "Tỷ-kheo".

4) [The Blessed One:]

703. “It is not thus that one becomes a mendicant,

Just because one begs others for alms.

If one has taken up a domestic practice,

One still has not become a bhikkhu. (480)

704. “But one here who leads the holy life,

Having expelled merit and evil, <393>

Who fares in the world with comprehension:

He is truly called a bhikkhu.”

5) Khi được nghe nói vậy, Bà-la-môn Bhikkhaka bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama!... Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

5) When this was said, the mendicant brahmin said to the

Blessed One:

–“Magnificent, Master Gotama! Magnificent, Master Gotama!… Let Master Gotama remember me as a lay follower who from today has gone for refuge for life.”

1) Nhân duyên ở Sāvatthī.

2) Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Saṅgārava trú ở Sāvatthī, là nhà Tịnh thủy hành, tin tưởng nhờ nước được thanh tịnh, sáng chiều theo hạnh xuống nước (để tắm cho thanh tịnh).

3) Rồi Tôn giả Ānanda vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi vào Sāvatthī để khất thực. Khất thực xong, sau bữa ăn, trên con đường đi khất thực trở về Tôn giả đi đến Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn, rồi ngồi xuống một bên.

4) Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ānanda bạch Thế Tôn:

-- Ở đây, bạch Thế Tôn, Bà-la-môn Saṅgārava trú ở Sāvatthī, là nhà Tịnh thủy hành, tin tưởng nhờ nước được thanh tịnh, sáng chiều theo hạnh xuống nước (để tắm cho thanh tịnh). Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn vì lòng từ mẫn đi đến trú xứ của Bà-la-môn Saṅgārava.

5) Thế Tôn im lặng nhận lời.

1-5) At Sāvatthī.

Now on that occasion a brahmin named Saṅgārava was residing at Sāvatthī. He was a practitioner of water-purification, one who believed in purification by water, who dwelt devoted to the practice of immersing himself in water at dusk and at dawn.

Then, in the morning, the Venerable Ānanda dressed and, taking bowl and robe, entered Sāvatthī for alms. Having walked for alms in Sāvatthī, when he had returned from his alms round, after his meal he approached the Blessed One, paid homage to him, sat down to one side, [183] and said to him:

–“Here, venerable sir, a brahmin named Saṅgārava is residing at Sāvatthī. He is a practitioner of waterpurification … devoted to the practice of immersing himself in water at dusk and at dawn. It would be good, venerable sir, if the Blessed One would approach the residence of the brahmin Saṅgārava <394> out of compassion.”

The Blessed One consented by silence.

6) Rồi Thế Tôn vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát đi đến trú xứ của Bà-la-môn Saṅgārava; sau khi đến, ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn.

7) Rồi Bà-la-môn Saṅgārava đi đến Thế Tôn; sau khi đến, nói lên với Thế Tôn những lời chào đón hỏi thăm; sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu, liền ngồi xuống một bên.

8) Thế Tôn nói với Bà-la-môn Saṅgārava đang ngồi một bên:

-- Có đúng sự thật chăng, này Bà-la-môn, Ông là nhà Tịnh thủy hành, tin tưởng nhờ nước được thanh tịnh, sáng chiều sống theo hạnh xuống nước (để tắm cho thanh tịnh)?

9) -- Thưa đúng vậy, Tôn giả Gotama.

6-9) Then, in the morning, the Blessed One dressed and, taking bowl and robe, approached the brahmin Saṅgārava’s residence, where he sat down in the appointed seat.

Then the brahmin Saṅgārava approached the Blessed One and exchanged greetings with him, after which he sat down to one side.

The Blessed One then said to him:

–“Is it true, brahmin, that you are a practitioner of water-purification, one who believes in purification by water, devoted to the practice of immersing yourself in water at dusk and at dawn?”

–“Yes, Master Gotama.”

10) -- Này Bà-la-môn, nhằm mục đích lợi ích gì, Ông là nhà Tịnh thủy hành, tin tưởng nhờ nước được thanh tịnh, sáng chiều sống theo hạnh xuống nước (để tắm cho thanh tịnh)?

11) -- Ở đây, Tôn giả Gotama, ban ngày tôi làm ác nghiệp gì, buổi chiều tôi tắm để gội sạch ác nghiệp ấy; buổi tối tôi làm ác nghiệp gì, buổi sáng hôm sau tôi tắm để gội sạch ác nghiệp ấy. Tôn giả Gotama, do nhằm mục đích như vậy, tôi là nhà Tịnh thủy hành, tin tưởng nhờ nước được thanh tịnh, sáng chiều tôi sống theo hạnh xuống nước (để tắm cho thanh tịnh).

10-11) “Considering what benefit do you do this, brahmin?”

“Here, Master Gotama, whatever evil deed I have done during the day I wash away by bathing at dusk. Whatever evil deed I have done at night I wash away by bathing at dawn.” <395>

♦ “dhammo rahado brāhmaṇa sīlatittho,

♦ anāvilo sabbhi sataṃ pasattho.

♦ yattha have vedaguno sinātā,

♦ anallagattāva {anallīnagattāva (ka.)} taranti pāran”ti.

12) (Thế Tôn):

Chánh pháp là ao hồ,
Giới là bến nước tắm,
Không cấu uế, trong sạch,
Ðược thiện nhơn tán thán,
Là chỗ bậc có trí,
Thường tắm, trừ uế tạp,
Khi tay chân trong sạch,
Họ qua bờ bên kia. (22)

12) [The Blessed One:]

705. “The Dhamma, brahmin, is a lake with fords of virtue—

A limpid lake the good praise to the good—

Where the knowledge-masters go to bathe,

And, dry-limbed, cross to the far shore.” (481)

13) Khi được nghe nói vậy, Bà-la-môn Saṅgārava bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama!... Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng!

13) When this was said, the brahmin Saṅgārava said to the Blessed One:

–“Magnificent, Master Gotama! Magnificent, Master Gotama!… Let Master Gotama remember me as a lay follower who from today has gone for refuge for life.” [184]

1) Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở giữa dân chúng Sakka, tại thị trấn của dân chúng Sakka tên là Khomadussa.

2) Rồi Thế Tôn vào buổi sáng, đắp y, cầm y bát, đi vào thị trấn Khomadussa để khất thực.

1-2) Thus have I heard.

On one occasion the Blessed One was dwelling among the Sakyans where there was a town of the Sakyans named Khomadussa. (482)

Then the Blessed One dressed and, taking bowl and robe, entered Khomadussa for alms.

3) Lúc bấy giờ các Bà-la-môn gia chủ ở Khomadussa đang tụ họp tại hội trường để giải quyết một vài vấn đề và trời đang mưa nhỏ hột.

4) Rồi Thế Tôn đi đến hội trường ấy.

5) Các Bà-la-môn gia chủ ở Khomadussa thấy Thế Tôn từ xa đi đến.

6) Thấy vậy, họ bèn nói:

-- Những Sa-môn đầu trọc ấy là ai? Và họ có thể biết gì về quy tắc của hội trường?

3-6) Now on that occasion the brahmin householders of Khomadussa had assembled in council on some business matter while it was drizzling. <396>

Then the Blessed One approached the council.

The brahmin householders of Khomadussa saw the Blessed One coming in the distance and said:

“Who are these shaveling ascetics? Don’t they know the rule of order?” (483)

atha kho bhagavā khomadussake brāhmaṇagahapatike gāthāya ajjhabhāsi —

♦ “nesā sabhā yattha na santi santo,

♦ santo na te ye na vadanti dhammaṃ.

♦ rāgañca dosañca pahāya mohaṃ,

♦ dhammaṃ vadantā ca bhavanti santo”ti.

7) Rồi Thế Tôn nói lên bài kệ với các Bà-la-môn gia chủ ở Khomadussa:

Không thể có hội trường,
Nếu không có thiện nhân. (23)
Không thể có thiện nhân,
Nếu không nói đúng pháp.
Những ai đã đoạn trừ,
Cả tham, sân và ái,
Nói lên lời đúng pháp,
Họ mới thật thiện nhân.

7) Then the Blessed One addressed the brahmin householders of Khomadussa in verse:

706. “That is no council where the good are absent;

They are not the good who don’t speak Dhamma.

But having abandoned lust, hate, and delusion,

Those speaking on Dhamma are alone the good.”

♦ evaṃ vutte, khomadussakā brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ etadavocuṃ — “abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama; seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya — cakkhumanto rūpāni dakkhantīti, evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. ete mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca. upāsake no bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṃ gate”ti.

♦ upāsakavaggo dutiyo.

♦ tassuddānaṃ —

♦ kasi udayo devahito, aññataramahāsālaṃ.

♦ mānathaddhaṃ paccanīkaṃ, navakammikakaṭṭhahāraṃ.

♦ mātuposakaṃ bhikkhako, saṅgāravo ca khomadussena dvādasāti.

♦ brāhmaṇasaṃyuttaṃ samattaṃ.

8) Khi được nghe nói vậy, các Bà-la-môn gia chủ ở Khomadussa bạch Thế Tôn:

-- Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem ánh sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Chúng con xin quy y Thế Tôn Gotama, quy y Pháp và quy y Tỷ-kheo Tăng. Mong Tôn giả Gotama nhận chúng con làm đệ tử cư sĩ, từ nay cho đến mạng chung, chúng con trọn đời quy ngưỡng.

8) When this was said, the brahmin householders of Khomadussa said to the Blessed One:

–“Magnificent, Master Gotama! Magnificent, Master Gotama! The Dhamma has been made clear in many ways by Master Gotama, as though he were turning upright what had been turned upside down, revealing what was hidden, showing the way to one who was lost, or holding up a lamp in the dark for those with eyesight to see forms. We go for refuge to Master Gotama, and to the Dhamma, and to the Bhikkhu Saṅgha. Let Master Gotama remember us as lay followers who from today have gone for refuge for life.” <397>